Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 12:47

►Tatar-ğäräp duslığı bäyräme uzdı ►Tatarnıñ töp räsmi gazetasına - 90 yıl! ►Bua teatrı ğastrollärdän qaytıp kermi ►Tıyılğan kitap: yandırırğamı, qaldırırğamı?





► Tatar-ğäräp duslığı bäyräme uzdı


Çärşämbe könne Rusiä Islam universitetında ğäräp tele häm mädäniäte bäyräme uzdı. Anıñ qısalarında milli täğämnär, kiyemnär, cırlar bäygese uzdı.

Qazan universitetlarında ğäräp telen uqıtuçı ostazlar da bäyrämdä jüri sıyfatında qatnaşqan. Bäyrämdä buluçılar tatar belän ğäräp tele häm mädäniäte arasında şaqtıy urtaqlıqlar kürä. Bu bergälek iqtisadi fayda da kiterä ala, dip uylıy alar.

Xörmät simvolı

Ramazan Xämidullin bu könnärdä Tatarstan prezidentınıñ ğäräp illärendä buluın da belä. Ul Tatarstan möselman illäre belän xezmättäşlek itärgä tieş dip sanıy. “Ğäräp illäre belän genä dimim, törki illär dä, Yewropadağı möselman illäre, äytik Albania belän dä duslaşırğa kiräk. Bu duslıq häm xezmättäşlek ber-berebezne bayıta ğına”, - di.

Miñtimer Şäymiev bu yulı Soğud Ğäräbstanında Fäysal patşa bülägen aluçılarnıñ cıyılışına bardı. Anda älege büläkne aluçılarnı barısın bergä cıyıp qotladılar. Büläk birelüne şäkert Ramazan Xämidullin ğäcäplänep qabul itmägän. Ul anı tatarğa, Tatarstanğa bulğan ğädäti xörmät simvolı dip bäyäli. “Vladimir Putinğa da Baquda islami orden birdelär. Bu ixtiram häm xörmätne çağıldıruçı simvolik äyber.”

Tatarstanda rasaçıl doşmanlıq kürenmägän

Bäyrämdä ğäräp keşeläre dä bar ide. Äytik Räqıyp isemlese Yämännän kilgän, xäzer Qazanda yäşi. Ul: “Tatarstanda rasaçıl doşmanlıqnı toymadım”- di. Häm tatar belän ğäräpkä urtaq sıyfat - märxämätlelek xas dip sanıy.

--------------------------------------------------------------------------------------------

►Tatarnıñ töp räsmi gazetasına - 90 yıl!

Tatarstannıñ iñ ölkän gazetalarnıñ berse näşer itelä başlawına 90 yıl tulunı bäyräm itä.
Zamanında “Eş” gazetası, “Qızıl köräşçe”, “Qızıl Tatarstan” iseme astında çıqqan bu basma, xäzer dä töp räsmi tatar ğäzetı wazıyfasın üti. Şuşı bäyräm tatar matbuğatınıñ cämğeyättäge urını, süz irege, yarıy-yaramaw çikläre turındağı sorawlarnı quyuğa säbäpçe buldı.

“Watanım Tatarstan” gazetasınıñ bäyräm sanı “Bügen bezdä tantana” digän baş astında çıqtı. Gazetanıñ berençe bitendä xäbärçelär räseme, törle xakimiat wäkilläreneñ qotlaw xatları urın alğan. Räsemgä qarağanda gazeta redaksiasendä yäş jurnalistlarnı da, ölkänräk, täcribäleräk xäbärçeläre dä barlığı kürenä.

--------------------------------------------------------------------------------------------

►Bua teatrı ğastrollärdän qaytıp kermi

Şuşı könnärdä Qazanda Bua satira teatrınıñ ğastrolläre bara. Bu atnada alar qazanlılar xozurına üz spektakllären täqdim itä.

Bua däwlät drama teatrı Qazanğa kilgänçe tatarlar küpläp yäşi torğan töbäklärneñ barısın da diärlek äylänep çıqtı. Teatrnıñ citäkçese, baş rejisserı Rail Sadriev “Bürene ayağı aşata” mäqäläsen üzenä maqsat itep quyğan küräseñ. Çönki bu teatr ğastrollärdän qaytıp kermi. Tamaşaçı da Bua teatrın cılı qabul itä.

Barlığı Qazan tamaşaçıları iğtibarına Bua teatrı biş spektäl täqdim itä. Tamaşa aldınnan Rail Sadriev belän aralaşıp aldıq. Tatar tamaşaçısı iğtibarın teatrğa cälep itü öçen anterpriza spektakle otışlı, di teatr citäkçese.

“Anterpriza spektakle böten dönyada ozaq yıllar buyı qullanıla. Tatar teatrınıñ çäçäk atqanın kürgän buın artistları xäzer teatrdan kitep bara. Äytik, Näcibä İxsanowa, Rawil Şäräfiev, Rinat Tacetdinov, İslamia Mäxmütowa häm başqalar. Alar inde teatrda ällä ni kürenmilär. Ä alarnıñ distä yıllar buyı eşlägän isemnäre bar.

--------------------------------------------------------------------------------------------

►Tıyılğan kitap: yandırırğamı, qaldırırğamı?

Bilgele bulğança, 2007 yılda Rusiädä yegermedän artıq möselman kitabı tıyıldı. Moñarçı mullalarnı möselman kitapların "ekstremistik" dip bäyäläw üze borçısa, bügen inde alar qullarında totqan “ekstremistik” dip sanalğan ädäbiätne qaya quyarğa belmi aptırıy.

Tatar mabuğatı üäm möftiät xäzer prokuraturanıñ “yandırırğa” digän kiñäşe xaqında bäxäsläşä. Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: "Tıyılğan islam kitapları isemlege Rusiäneñ xoquqıy kiñleklärendä çağıştırmaça küptän tügel genä barlıqqa kilde, ämma tıyu tärtibe äle buldırılmağan ide. Bezneñ xatqa da yandırıp bula dip cawap kilde ", - di.

Federal' terkäw xezmäte 2007 yıl axırında mäxqämälär tarafınnan tıyılğan kitaplar isemlegen yañartqan ide. Xäzer ul isemlekkä 79 basma kerä. Alar arasında islam yünäleşendäge kitaplar da küp. Äytik, Orenbur ölkäse Boğırıslan şähärendäge mäxkämä beryulı 17 islami kitapnı tıyğan. «Uzğan yılnı Mäskäw mäxkämäsendä törek autorı Bäduizzaman Sağid Nursi tıyıldı. Anıñ kitapları (Risale-i Nur cıyıntığı) xalıqta az ide. Ä menä Boğırıslanda isä bik küp çığarılğan, kiñ taralğan kitaplar tıyıldı», - dip söyli Wäliulla Yağqub.

Qazanda uzğan ayda tuplanğan Rusiä möftiläre şurası “Dini ädäbiätne tıyu – Rusiä watandaşları öçen xäwefle işarä, bez anı elekkege senzura häm kiñ qolaçlı fiker kizüe torğızılu dip qabul itäbez”, dip belderde. Tik “poyızd kitkän” inde, advokatlar da älegä qädär kitaplarnı kire tıyudan ala almağan. Bu wäzğıyattä ğädäti möselmannar ni eşli ala? Tentülär, utırtulardan alarnı närsä saqlıy ala?

Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: “Bezneñ möselmannar barısı da deputat ta tügel. Alar qanun qarşında cawaplı. Bälki jurnalistlarnı tentü bulmas. Ä menä ğädi möselmannarğa tentü kilsä, alar nişlär? Ayıruça yäş möselmannarnıñ şundıy problemaları tuarğa mömkin. Şuña kürä bez qanunnı bozmıyça çişeleş ezlibez. Bez cawaplı bit. Ä menä kemder kitaplarnı yandıruğa qarşı ikän, bu anıñ eşe. Bez isä bügenge wäzğıyattä üz imamnarıbıznıñ iminlege öçen alarnı kisätep quydıq: tıyılğan kitaplarnı qul astında totu tıyıla.”

- Berazdan bu kitaplarğa röxsät bulır dip ömet itüçelär bar...

- Röxsätne min birmim, tıymıym da. Bu xoquqıy qır eşe. Ä bezneñ eş – üz imamnarıbıznıñ iminlegen, ä möftilektä isä qanuni tormış täemin itü. Bez tıyılğan oyışma tügel, - di Wäliulla xäzrät.

Bügen Räşit Minhac isä “Azatlıq”qa birgän äñgämäsendä: “Eşlär bolayğa kitsä, repressialär dä başlanırğa mömkin”, - di. Şul uq waqıtta ul, tıyılğan kitaplarnı Qazandağı milli kitapxanägä maxsus saqlawğa tapşırırğa da mömkin dip sanıy. “Tik bu awıldağı möselmannar öçen qıymmätkä töşärgä mömkin. Kitaplarnı Qazanğa cibärü ul östämä çığım digän süz.”

Räşit Minhac, kitaplarnı tıyu waqıtlı çara ğına bulğandır dip uylıy. “Qayber mädräsälärne, törek uqu yortların tıyu öçen”, digän faraz belderä ul.
XS
SM
MD
LG