Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 08:57

►Säyäsi texnolog Tatarstanğa cikerenä ►Çallıda tatar mädäniäte ni xäldä? ►Çallığa Yewropa investorları kilde ►Qazağa yulıqqan çañğılı turistlar törkeme Yakutskida




►Säyäsi texnolog Tatarstanğa cikerenä

“NTV” kanalında Gleb Pavlovskiynıñ “Realnaya politika” tapşıruında 8 minut buyı respublikanı törle yaqtan tänqıytläw bardı.

Gleb Pavovskiy "Realnaya politika" tapşıruı studiasendä
“NTV” kanalında Gleb Pavlovskiynıñ “Realnaya politika” tapşıruın daimi qarap baruçılar här çığarılışta Rusiäneñ tege yäki bu töbäge turında söyläwne belälärder. Qaysı töbäk turında qayçan söyliäçäk digän isemlek tä bar xätta, di belgeçlär.

Qazan meñellığınıñ da säyer uzuı äytelep kitä - yänäse bäyräm waqıtında küp kenä tarixi binalar cimerelgän. Tatarstanda uñışlı eşläp kilgän sosial' ipoteqänı da “Realnaya politika” jurnalistları barı tik respublikanıñ 1500 şirkätennän kilgän salım arqasında ğına eşli, dip belderä.

Yazmadan kürengän töp näticä - Tatarstannıñ könnän-kön abruyı töşä, başqa töbäklär anı quıp citä. Sujetnıñ video sürätenä kilgändä, söylägän waqıtta haman respublika prezidentı Miñtimer Şäymiev kürsätelep torğan. Tatarstan säyäsät belgeçläre bu xällärgä qarata tiskäre qaraş belderä, ämma cirle mäğlümat çaraları bu xaqta läm min. “Azatlıq”qa bu xällärgä qarata üz fikeren säyäsät belgeçe Räşit Äxmätov kenä belderde.

Rusiäneñ üzäk qanallarında bulmasa da, ämma däräcäse yağınnan alardan tübän tügel “NTV” kanalında Tatarstanğa qarata şundıy tänqıydi yazmalar kürenä başladı. Respublikanıñ üzendä texnik yaqtan alğa kitkän, iyärçennär aşa söylägän massaküläm mäğlümat çaraları belän maqtanırğa yaratsalar da, älegä alar Rusiä qanalında çağılış tapqan "qara PR"ğa cawap birä almıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------

►Çallıda tatar mädäniäte ni xäldä?

Mädäniät häm sänğät xezmätkärläre kiçäsendä yazuçılarnı, cırçılarnı, kompozitorlarnı, kitapxanäçelärne häm başqa bik küp hönär iälelären kürergä mömkin ide.

Xäkimiät wäkile alarnıñ barısına da uzğan yılğı eşçänlekläre öçen räxmäten citkerde, 2008 yılda tağın da tırışıp eşlärgä çaqırdı. Çallıda urıs, yahud mädäniäte şaqtıy yuğarı däräcädä dip äytergä bula. Ä menä tatar mädäniäteneñ torışı ni xäldä? Bu sorawğa berençe bulıp Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, “Energetik” mädäniät sarayı direktorı G.Rızayeva añlatma birä:

“Şähärebezdä 90ğa yaqın millät wäkile yäşi. Härberse üz mädäniäten, sänğäten iñ yaxşısı dip maqtarğa tırışa. Bez dä şuşında yäşäwçe töp xalıq bularaq yolalarnı, ğöref-ğädätne onıttırmaw östendä eşlibez. Üzem dä, eş plannarın qorğanda tatar telendä uza torğan çaralarğa zur igtibar biräm. Bu şulay bulırğa da tieş. Bez üzebezneñ millätne başqalarğa da yarattırırğa tieş. Urıs telendä uzğan kiçälärgä dä tatar cırı, tatar süze kertäbez. Telebezne yuğaltmasaq qına bez köçle. Cil iskän yaqqa awışıp, cil ismäsä awmıyça torıp, bez döres yulda bulmıybız. Qıyblabız – telebezne yuğaltmaw.”

Çallı tatar drama teatrınıñ 18 yıllıq tarixı bar. Teatr Tatarstan, Rusiä belän genä çiklänmiçä, çit illärdä dä bulıp qayttı. Şuşı kollektivnıñ direktorı Raşat Fayzraxmanov mädäniät häm sänğätneñ bügenge torışınnan qänäğätme?

“Mädäniät dönyasına Çallınıñ üz yöze bar. Şähär kollektivları qaya ğına barmasın, alar ğorurlanıp çığış yasıy. Bez Rusiä külämendä maqtana alabız. Teatrıbız yılına 4-5är spektakl' çığara. Bolar tik utırudan ğına barlıqqa kilmi. Şulay da tağın da alğa kiteşne küräse ide. Kübräk yaña äsärlär, cırlar östendä eşlärgä kiräk.”

Minem äñgämädäşlärem bulğan G.Rızayeva häm F.Fayzraxmanov xäkimiät keşeläre, xezmät xaqın şähär qaznasınnan aluçılar. Yazuçı, A.Aliş isemendäge büläk iäse R.Bäşär Çallı mädäniäte, sänğäte belän yaqınnan tanış. Anıñ küzätüläre, näticä yasawı menä bolayraq:

“Tatar mädäniäteneñ torışı böten Tatarstanda zamanağa bäyle. Bazar mönäsäbäte, başqa säbäplär alarnıñ xälen yaxşırtmadı. Teatrlarıbız awır xäldä. Autonom idarägä küçkäç, tağın da awırayır, dip uylıym. Cırçılar, sänğät keşeläre üzlärençä, niçek buldıra ala, şulay aqça eşli. Cırlarıbız torğan sayın tozsızlana. Çönki sänğät sovetları yuq, cırlarnı saylap xalıqqa täkdim itü yuq. Näticädä efirğa, säxnägä törle çüp-çar çığa. Bu – Çallığa da, Qazanğa da, başqa şähärlärgä dä xas. Härkem üzençä eşlärgä tırışa, beräwneñ da açtan üläse kilmi. Ğailäne totası, kienäse bar. Sänğätne bazarğa alıp kerü anıñ däräcäsen, qıymmäten töşerde. Tatar mädäniätınıñ asıl sıyfatları yuğala bara, menä şul mine borçıy”,- di R.Bäşär.

Keşe kesäsendäge aqçanı sanaw matur tügel. Şulay da, Çallıdağı mädäniät xezmätkärläreneñ xezmät xaqın beleştem. Kitapxanäçelär urtaça 4900, teatrda häm klublarda eşläwçelär 4500 sum ala.

--------------------------------------------------------------------------------------------

►Çallığa Yewropa investorları kilde

Şähärneñ aşığıç yärdäm xastaxanäsendä açılğan “yasalma böyer” bülege investorlarğa 5 mln. euroğa töşkän.

Äye, älege bülekne yañadan tözep qoruğa, cihazlawğa şähär häm respublika qaznasınnan ber tien dä aqça totılmağan. Bu xaqta şähär xäkime İ.Xaliqov “Yasalma böyer” bülegen açu tantanasında äytte:

“Älege proekt turındağı qarar Tatarstan prezidentı däräcäsendä qabul itelde häm berniçä tapqır xökümät utırışında qaraldı. Min monı ekspirement dip äyter idem. Çönki proekt däwlät aqçasına tügel, şäxsi investor qäpitalına tormışqa aşırıldı. İnwestornıñ xalıqara täcribäse bar häm ul Çallığa oçraqlığına kilmäde. Älege bülek Kama aryağındağı 10 rayon häm şähärgä xezmät kürsätäçäk.”

5 mln.euro torğan älege proektqa däwlät aqçası kermäde digän idem. Şuşı uñaydan älege tantanada qatnaşqan Maqsim Aqçurin, tanılğan tatar professorı Rinat Aqçurinnıñ ulı bolay dide:

“Bu proektta däwlätneñ häm şäxsi partnernıñ mänfäğätläre bar. Biredä 100% çit il qäpitalı kerde. Şuşı qäpital bernikadär waqıttan soñ kire qaytarılırğa tieş. Älbättä, investor bu proekttan ay sayın bilgele ber külämdä kerem alaçaq.”

Almaniadä eşlängän cihazlarnıñ Çallı xastaxanäsenä Ğollandiä firması urnaştıra. Älege klinikanıñ awırular öçen ähämiäte xaqında Çallı sälamätlek saqlaw idaräse başlığı A.Fätxetdinov “Azatlıq”qa üz fikeren äytte:

“Şuşındıy cihazlar bulmasa böyer belän awıruçılar atna-un kön eçendä ülep kitärgä mömkin. Bezdä xäzer 116 keşe şuşı cihazlar yärdämendä genä yäşi. Awırtu kiskenlängändä bu apparatlar bik bulışa. Bezdä 1996 yılda quyılğan alman cihazları ide. Belgeçlärebezne qabat uqıtası yuq, täcribäläre bar inde, anı belälär.”

1 äpreldä açılırğa tieşle yasalma böyer bülege xaqında belgeç F.İlayıva “Cihaz bügenge Eurostandartqa cawap birä häm şähärgä bik kiräk ide. Awırularnı tiz arada ayaqqa bastıru mömkin bulaçaq”, dip belderde.
--------------------------------------------------------------------------------------------

►Qazağa yulıqqan çañğılı turistlar törkeme Yakutskida

Qaza bulğan “Platka” tawı. 1990 yıllar süräte
Tatarstan sportçılarınıñ qayçan Qazanğa qaytası bilgele tügel. “Platka” tawında törkem citäkçese Oleg Quleşov häm ekspedisiadäge iñ yäş Artem Bikmuşev hälaq buldı.

Tatarstan törkemeneñ qayçan Qazanğa qaytıp citäse älegä bilgele tügel. 27 mart könne Qazannan Klüev belän Murzin cirle waqıt belän irtänge 4-tä Yakutskiğä kilep citergä tieş. Alar da üz teläklärendä çañğılı turistlıq belän şöğellänüçelär. Yakutskiğä itäşlärenä yärdämgä dip kitkännär. İlgizär Xäyrullin süzlärençä, törkemneñ qayçan yulğa çığuın da alar xäl itäçäk.


25 mart könne Mäskäw waqıtı belän irtänge biş tulğanda 8 keşedän torğan çañğılı turistlar Yaqutiäneñ Platka tawı yanındağı Ağıydel kiçüendä qar töşep qazağa yulıqqan ide. Alarnıñ ikese 3 metr tiränlegendäge qar astında qalıp hälaq buldı. Sportçılarnıñ säyäxäte 14 martta başlandı. Ul 35 kön däwam itergä tieş ide, ämma 10 köndä özelde.
XS
SM
MD
LG