Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 09:08

Qara mayğa qarağanda tirä yüngä äzräk ziyanlı, tabiğiy. Bioyağulıq, dönyadağı küpçelek problemgä çara bularaq taqdim itelep kilde. Läkin aşamlıq bäyäläre artu belän bioyağulıqqa qarşı tänqitlär dä arta.


BMO räsmilärennän beräw xätta anı “keşelek dönyasına qarşı cinäyät” dip tä atadı. Tänqitçelär bu mäsälä turıda utırıp yañadan uylanası waqıt citte dip fiker bäyan itä.

Amerikada cıyılğan kukuruz uıñışınıñ 5/1 öleşe ethanol citeşterü öçen qullanıla. Bioyağulıqta qullanılğan etanol isä küpçelek kukuruz yäisä şikär qamışınnañ yasala. Braziliä şikäre qamışınnañ yasalğan ethanolnı çit illärgä satqan illärneñ başında tora.

Maşinalardan xasil bulğan ağulı gaznı kimetü maqsatında 15. areldän soñ Britaniädä benzin häm mazut kebek yağulıqlarda kimendä 2.5 % bioyağulıq quşılaçaq. Britaniä xökümäte bu adımnıñ klimat üzgäreşe belän köräşneñ ber öleşe buluın belderä. Britaniädä, global cılınuğa säbäpçe bulğan kümer gazınıñ 4/1 öleşe transportta qullanılğan maşinalardan çığa.

Yewropa Berlege, neftkä bio yağulıq quşu miqtarın 2020 yılda, 10%qa arttırırğa planlaştıra.

Bioyağulıqnıñ soñgı yıllarda kübräk qullanuının säbäbe, yağulıq eşkärtelgännäñ soñ annañ äz ziyanda maddäneñ taraluı. Şunıñ belän bergä normal yağulıq qullanğan motorlarda, eşläw tärteben üzgärtmiçä şul kileş qullana aluı.

Läkin tirä-yün möxetne saqlarğa tırışqan törkemnär, säyäsätçelär häm iqtisat belgeçläre, anıñ faydasınnan kübräk ziyanı bulaçağına basım yasıy. Yäğni ozın möddättä uylanğanda. Çönki, soñgı arada aşamlıq bäyäseneñ küpkä artıp kitüendä alar bioyağulıqnı ğayeple, bu da bioyağulıq turında söyläşkändä keşelärne ike tapqır uylanırğa mäcbür itä.

Aşamlıq mı, ällä yağulıqmı?

Aşamlıqnı yağulıqqa äyländerergä ölgerä alırbızmı? Bu sorawnı cir säyäsäte belgeçe Janet Larsengä soradıq:

“Etanol citeşterü öçen qırlarnıñ qullanıluı säbäple bez soñgı yıllarda aşamlıq bäyäläreneñ artu problemına duçar qaldıq. Boday bäyäläre ike tapqırğa arttı. Kukuruz belän soya fasolı bäyäläre arta bara, dögeneñ bäyäse turında söylese dä yuq, gel arta. Monıñ az keremle illärgä häm aşamlıqnı çittän satıp alğan illärgä nindi ziyanı bulaçaq beläsezme? Alar qalğan töp ixtiyacların qänäğatländerälme, aqçalarınıñ zur öleşe aşamlıqqa qına biräçäk.”

Ğomum alğanda bioyağulıqnıñ faydası küp, global cılınuğa säbäpçe bulğan kümer gazın kimetüdä küpkä otışlı bula. Läkin etanol citeşterü öçen ğadättä başqa üsemleklär igeläse qırlarnıñ, küpçelegeneñ yağulıq öçen qullanılğan üsemleklärgä “ğadelsez” bülenüe, çäçelmägän üsemlek bäyäläreneñ artuına kiterä. Yäisä Braziliä misalında bulğan kebek, şikär qamışı igü öçen küpkenä tropikal urmannarı yuq itelä. Bu tegezselek ozın möddättä zur problämnärgä genä itäräçäk diyelä.


Dönyada xäzerge waqıtta aşamlıq bäyäläreneñ artuında bälki bioyağulıqqa birelgän iğtibarnıñ kübräk buluı ğayepleder läkin, älegä bu dönya öçen bereçe täcribä buldı. İkençe buın bioyağımlıqnı üstergändä bu xäl üzgärer digän ömettä torğan keşelä dä bar. İkençe buın bioyağulıqta isä, üsemlekneñ üze tügel salamları qullanılaçaq. Läkin älegä monı üsteräçäk säwdä şartları üsmägän. Bu ölkädä kiräkle aqça 5-6 yıl eçendä genä tiyeşleçä bülenep bireler dip farazlana.

Ethanol yağulıq citeşterep anı çitkä satqan illärnen başında Braziliä tora. Braziliä prezidentı bioyağulıq fikeren axırğaça yaqlıy. BMO igençelek cıyılışındağı çığışında ul bolay dide:

“Bioyağulıq citeşterü, yarlı illärdä açlıqnı arttıraçaq qadär naçar äyber tügel. Kiresençä, alar här ilneñ üz taläbenä kürä täraqqi itterelä alsa, awıl xucalığı äle dä yäşägän illärdä ul zur kerem kiteräçäk. Häm ul şulay uq energiä häm aşamlıq citmägän illärgä bu xäldän çığu öçen yärdäm itäçäk.”

Qaysı ber bilgeçlär, tabiğiy yağulıqnıñ tegezsez şartlarda bülenep birelüenä borçılu beldergännärgä qarşı, BMOnıñ 2030 yılda bioyağulıqnıñ aşamlıq qırlarınıñ ni barı 2 % ğına täşkil itäçäk digän xisabıñ xäterlätä.
XS
SM
MD
LG