Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 01:10

Peterburgta başqort qorıltayı


(audio: delegatlar qorıltaydan ni kötä)

Nihayät Peterburgta da, Başqortstanda da küpme kötelgän, küpme süzlär tudırğan Başqort qorıltayı ütep kitte. äytergä kiräk, ömet belän dä, nindider borçılu, şomlanu belän dä.kötelgän ide ul qorıltay.

Xodayğa şöker, xäwef- xätersez, dustanä şartlarda, kütärenke küñel belän uzdı.

Kötelgänçä, şaqtıy zur delegatsiä kilde. Rafail' Baydäülätov citäkçelegendä. Tik qorıltayğa cıyılğan xalıqqa anıñ üzen küreregä nasıyp bulmadı: citdiräk eşlär, Smol'nıynı taşlap, kilä almadı. Qorıltay waqıtına uq Rafail' Baydäülätovnıñ gubernator Valentina Matvienko belän räsmi oçraşuı bilgelängän ide. Mädäniät häm milli säyäsät ministrı İldus İlişev ta cıyınnı açıp, xalıqnı bäyräm belän qotlarğa ğına ölgerde. Şul uq oçraşuğa, aşığıp, kitep tä bardı.

Qorıltayğa başqortlar kümäkläp yäşägän Samara, Orenburg, Çiläbe kebek töbäklärdän dä, çit illärdän- Şvetsiä, Estoniädän dä delegatlar bar ide.

Tıñlawçılarıbıznıñ isenä töşerep kitärgä kiräkter, qorıltay Başqortstannıñ Rusiägä üz teläge belän quşıluına 450 yıl tulu uñayınnan tözelgän Ğomumrusiä mäğlumati- mädäni programmasına kertelgän.

Bu çaralarnıñ başı-start şähäre–itep Peterburg saylanğan ide. Çönki Başqortstannı Peterburg belän küptänge şaqtıy nıqlı mädäni- fänni- iqtisadi bağlanışlar bäyli. Qayberlären atap ütik.

Başqortlar, küp bulmasalar da, Peterburgta berençe könnärdän ük- şähärneñ berençe tözüçeläre arasında başqortlar da bulğan. Bügenge köndä isä Peterburgta häm Leningrad ölkäsendä 3 meñ yarımnan artıq başqort yäşi. Peterburgnıñ iñ berençelärdän häm älegä qadär iñ populyarlardan bulğan Taw eşläre- Gornıy institutqa nigez saluçı da Quyan digän bik qızıq isemle awıl başqortı İsmäğil Tasimov bulğan. Häm, äytergä kiräk, Tasimov anı üz aqçasına açqan-suğışçan at un sum torğanda 61 meñen jällämägän. İsmäğil Tasimovnıñ institutı Rusiädä berençe, Yevropada ikençe texnik VUZ (berençese Almaniädä) Qorıltayda Taw institutına İsmäğil Tasimov isemen birü häm institut aldına anıñ byustın quyu kiräklege turında da süz äytelde.

1917 yılda Petrogradnı Yudeniçtan azat itüçelärneñ dä baytağı başqortlar- Bäläbäydä oyışqan başqort korpusı bulğan.

Zäki Wälidineñ dön'yaküläm ähämiätkä iä ideyäse-federal' däwlätlär barı tik häryaqlap möstäkıyl' bulğan subyektlardan ğına torırğa tieş digän uyı bügen dä aktuallegen yuğaltmağan.

Blokada waqıtında bik küp leningradlıylar öçen Başqortstan ikençe watannarı bulğan.

Ağrippina Vaganova isemendäge xoreografiä uçilişçesı(bügen Akademiä)Başqort opera häm balet teatrınıñ berençe artistların äzerlägän häm bu eş bügen dä däwam itä.

Leningrad säxnäseneñ häm böten dönya teatrlarınıñ yoldızı Rudol'f Nuriev, tanılğan Yuri Şewçuk Ufadan, başqortlarnıñ ğorurlığı..

Başqortstan mädäniäte, sänäğäte, mäğrifäte öçen küpme belgeçlär äzerlägän şähär dä ul Peterburg. Şulay bulğaç,bäyrämneñ Peterburgta başlanuı ğäcäp tügel.

Qorıltayda şaqtıy citdi problemalar kütärelde.

Professor Morat Kiekbaev süzlärençä, soñğı yıllarda başqortlarğa da qağıla torğan iñ zur problemalarnıñ berse- eçkeçelek. Bu bigräk tä agrar rayonnarda kisken tora. Eçkeçelekneñ töp säbäbe- eşsezlek. Keşegä ike genä yul qala: yä eçü, yä çittän eş ezläw.

Çittä eş ezläw dä ğadi genä närsä tügel- başqortlar da yış qına tamaq yalına eşläp yörüçe qollarğa äylänälär.Bu xaqta “Mäskäw başqortları”wäkile Batırxan Morzabaev ta söyläde.

İkençe zur problema-tel mäs’äläse.Sarıtaw ölkäsendä ütkärelgän soraşular kürsätüençä, soñğı yıllarda tel belüçelärneñ sanı 10 protsentqa kimegän., äti-änise ikese dä başqort bulğan oçraqta da. Bu turıda Firdäwes xanım Xisametdinova bik açınıp söyläde.

Ä menä ekologiä häm anıñ belän bäyle genofondnı saqlaw – iñ citdi problemalardandır ul.Bilgele bulğança, Orenburg, Çiläbe ölkälärendä ütkärelgän atom qoralları sınaw başqortlar küpläp yäşägän urınnarğa turı kilgän., häm alar äle dä şul tereklek öçen zararlı zonalarda yäşärgä mäcbürlär.

Milli- mädäni möxtäriätlär probleması: alar iğanäçelär yäki qul suzıp telänep cıyılğan aqçağa yäşärgä tieş tügellär, ä alarnıñ nıqlı finans bazası byudjettan bulırğa tieş, dielde qorıltayda.

Megapolislarda yäşäwçe başqortlar öçen iñ citdi problemalarnıñ berse –assimilyatsiä....

Qorıltayda kütärelgän temalar bixisap ide. Ä menä tatar- başqort problemasına qağıluçı bulmadı.

Cıyında yaña tanışlıqlar, qızıqlı söyläşülär baytaq buldı. Aldağı tapşırularda bu temağa äylänep qaytırbız äle. Älegä delegatlarnıñ uy- fikerlärenä qolaq salıyq (audio)

Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg

XS
SM
MD
LG