Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 21:25

İran turındağı qarar ölgese äzer, İminlek Şurası anı tikşerä başlıy


Çärşämbedä İrannıñ atom programması turındağı qarar ölgese BMOnıñ İminlek Şurasına tapşırıldı. Könbatış illär äzerlägän dokumentta İranğa çikläwlär kertü älegä qaralmağan. Şuşı dokument nigezendä xäzer Şura İran turında urtaq qarar äzerläw eşenä kereşä. Bu eş atnalarğa suzılırğa mömkin.

Quşma Ştatlar, Britaniä häm Germaniä tarafınnan äzerlängän bu dokument älegä cämäğätçelekkä citkerelmägän. Diplomatik dairälärdän sarqığan mäglümätkä kürä, anda İrannıñ atom programması xalıqara iminlekkä qurqınıç tudıra dip tanırğa çaqırıla, ämmä bu uñaydan İranğa çikläwlär kertü mäsäläse älegä kütärelmägän.

Martnıñ 29nda İminlek Şurası İrannı uran bayıtuın tuqtatırğa çaqırğan ber qarar qabul itkän ide inde. Tähranğa bu taläpne ütäwgä bar ay waqıt birelde. Şuşı ber ay ütkäç, uzğan comğa Aprilneñ 28ndä Xalıqara Atom energiä idaräse Tähran bu taläpne ütämäde digän näticä yasadı.

Xäzer İminlek Şurasına ütäw mäcbüri bulğan qarar qabul itergä täqdim itelä. Monıñ öçen Şura Berläşkän Millätlär xartiäseneñ 7nçe matdäsen qullana ala. Bu oçraqta qararnı ütäw mäcbüri bulaçaq. Ütämägän oçraqta bu ilgä çikläwlär, xättä xärbi köç qullanu yanarğa mömkin.

Ber ük waqıtta amerikan räsmiläre İran nizağın tınıç yul belän xäl itü niäten täqrarlıy. "Bez diplomatiägä ömetne yuğaltmadıq. Bu mäsälägä diplomatik çişelep tabıp bula, bu İran xökümäteneñ telägenä bäyle, ul tulı-külämle uran bayıtudan çigenä alamı yuqmı, di Quşma Ştatlar däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns.

Bu süzlären Burns sişämbedä Parijda äytte. Anda İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzası häm Germaniäneñ İranğa bağışlanğan kiñäşmäse ütte.

Rusiä belän Qıtay Şuradağı könbatış illäre fikerenä quşılırmı, älegä bilgesez. Dokumentnıñ ölgesen kürgän Qıtay wäkile Wañ Guñga "anda qayber awır mäsälälär bar" dide. Rusiä wäkile Konstantin Dolgov atna başında uq Mäskäw 7nşe matdäne qullanuğa qarşı bulaçaq digän ide.

Mäskäw dä Pekin da Töhran belän söyläşülärne däwam itergä kiräk digän qaraşta.

Tährannıñ üzenä kilgändä, ul yaña qarar äzerläw öçen säbäp kürmäwen belderä. Atna axırında Tışqı eşlär ministrı Xämit Riza Äsefi, "İran eşe" Atom İdaräsenä qaytarılsa, İdarä belän tulı xezmättäşlek itergä wäğdä itte.

Tähran, atom programmasınnan baş tartmayaçağın, läkin bu oçraqta xalıqara tikşerüçelärne atom qorılmalarına teläsä qaysı waqıtta kertäçägen äytte.

Şulay itep, İminlek Şurasında İran turındağı qararnı tikşerü başlana. Urtaq fikergä kilü öçen küpme waqıt kiräk bulır, älegä äytü qıyın. Nicholas Burns farazına qarağanda bu eş atnalarğa, xättä 1-2 ayğa suzılırğa mömkin.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG