Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 17:41

İran prezidentı Bushqa xat yulladı


BMOnıñ İminlek Şurası äğzaları New Yorkta Tähranğa qarata çaralar tikşergän mäldä, Iran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad kötmägändä Amerikan prezidentı George Bushqa xat yulladı. 1979 yılda mönäsäbätlären özgännän birle bu İslam respublikasınıñ Quşma Ştatlar belän berençe tapqır elemtägä kerü niäte bulıp tora.

Tähran belän Washington İslam inqilabınnan birle ber-berse belän söyläşmi. Şuña kürä Äxmädinecadnıñ Bushqa yazğan xatın küzätüçelär tarixi waqiğa dip atadı. Farsı telendä yazılğan 16 bitlek xatnıñ eçtälege älegä bilgesez. Äxmädinecad üze anda İran xalqınıñ uy-fikerläre, keşeçelek aldında torğan awırlıqlarnı xäl itü yulları taswirlanğan di, ämmä xatnıñ eçtälegen älegä açırğa telämi:

"Bez, möselmannarğa xas itäğätlelek älegä xatnıñ eçtälegen açırğa mömkinlek birmi, xäzer bez qarşı yaqnıñ cawabın kötäbez, şunnan soñ qararbız" di İran prezidentı.

İrannıñ İminlek Şurası räise Ali Laricani bu xatnı İran belän Quşma Ştatlar arasında "diplomatia başı" dip atadı, ämmä anıñ süzlärençä, anda Tährannıñ qaraşı ber da yomşarmağan.

Amerikan räsmilärenä kilgändä, alar bu xatta atom nizağın xäl itü öçen nindi dä bulsa yaña çişeleş buluın kire qağa. Düşämbedä däwlät sekretare Condoleezza Rice, bu xatta, bezneñ qaraşnı üzgärtä alırlıq ber yañalıq ta yuq dide.

İsemnäre äytelmägän başqa räsmilär äyütençä, xatta İrannıñ Könbatış belän bäyläneşläre turında fälsäfi, tarixi, dini küzätülär urın alğan. Misal öçen, anda İzrail däwläten tözü dönyağa qimmätkä töşte, Könbatış demokratiäse xata budlı digän fikerlär bar.

Älegä räsmi Washington xatqa räsmi cawap birmäde. Anıñ urınına BMOnıñ İminlek Şurasında İranğa basım yasarğa çaqırğan qarar buldıru xästärlegen kürä. Düşämbedä New Yorkta 5 daimi äğza häm Germaniä qatnaşında oçraşu ütte. Oçraşu aldınnan Condoleezza Rice bolay dide:

"İran xalıqara cämäğätçelek taläplärenä buysınırğa tieş dip özderep äytergä waqıt citte", di Quşma Ştatlar däwlät sekretare.

New Yorktan kilgän xäbärlärgä qarağanda, oçraşuda urtaq fikergä kilenmägän. Britaniä belän Fransiä İrannı Şura taläplären ütärgä mäcbür itkän qarar ölgese täqdim itkän. Quşma Ştatlar belän Germaniä bu ölgene xuplağan, ä menä Qıtay belän Rusiä qarşı çıqqan.

Bu ölgedä İrannan uran baytuın tuqtatu, Xalıqara Atom idaräse belän xezmättäşlek itü taläp itelä. Buysınmağan oçraqta çikläwlär kertü, xättä xärbi köç qullanu qaralğan.

Qıtay wäkile Wañ Guangya Pekin köç qullanuu täqdimenä qarşı dide. Rusiä Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, İran atom qoralına iä bulmasqa tieş digän fiker belän bez barıbız da kileşäbez, ämmä Mäskäw bu nizaqnı söyläşülär aşa xäl itergä çaqıra dıde.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG