Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 21:27

İranda äzerilär rizasızlıq belderä – karikaturğa ğınamı?


İrannıñ, kübesençä äzerbaycanlılar yäşägän, tönyaq-könbatışında inde berniçä kön qarşılıq çaraları bara. Alar başqalada çığa torğan ber gäzittä äzeri telendä söyläşä torğan taraqan töşerelgän karikaturdan başlanıp kitkän dielä. Älege gäzit xökümät basması sanalsa da, İran räsmiläre bu cancal öçen, İranda millätara ızğış quptarırğa telägän çit il doşmannarın ğäyepläde. Belgeçlär fikerençä, bu karikatur İrandağı äzerilärneñ rizasızlığına etärgeç kenä bulğan.

Äzeri telendä söyläşä torğan taraqan süräte 19 May Tähranda çığa torğan "İran" isemle räsmi basmada dönya kürgän. Şuşı xälgä İran räsmiläre ütä citez cawap kürsätte. Ministrlar kabinetı bu karikaturnı "bar İran xalqın kimsetü" dip atadı. Täbriz qalasında berençe protest çarasınnan soñ ikençe köngä, "İran" gäzite yabıldı, anıñ möxärrire häm rässamı qulğa alındı. Qarşılıq çaralı monıñ belän genä tınmağaç, prezident Mäxmüt Äxmädinecad 25 May televideniegä çığıp, bu çualışlarnı İrannıñ atom texnologiäsenä ayaq çalırğa tırışqan çit il doşmannarı oyıştırğan dide. Uzğan yäkşämbedä çirat ayatollağa citte. Parlamentta yasağan çığışında Ali Xömänei "Amerikan prezidentı George Bush İranda demokratiä urnaştıruğa Kongresstan millionlağan dollar aqça alırğa cıyına digän xäbärlär belän Tönyaq-könbatıştağı çualışlar arasında bäyläneş" bar dide:

"Bu çualışlar, millätara, dini qotırtular İran xalqı doşmannarınıñ soñğı çarası. Läkin milli törkemnär, sotsial sıynıflar, yäşlärne qotırtuğa aqça sarıf itü – xata, wazğiätne añlamaw. Xäzer alar Äzerbaycannı saylağan" di ayatolla Ali Xömänei.

İran räsmiläreneñ ildäge çualışlar öçen çit illärne ğäyepläwe berençegä tügel. Uzğan yıl Xuzistan vilayätendä bomba höcümnäre öçen Britannar ğäyeplände. Kördlär arasındağı çualışlar öçen amerikannar ğäyeplänä. İxtimal monda küpmeder xaqlıq ta bardır, ämmä bu äzerilär oçrağında, berençe çiratta xökümät üze ğäyeple, di Amsterdamdağı Xalıqara Sotsial Tarix İnstitutı möğällime Touraj Atabaki:

"İxtimal, monda kürşe Äzerbaycan, Törkiä yä Amerika agentları qatnaşı da bardır. Monı berkem dä raslıy yä kire qağa almıy. Tik İran räsmiläre fäqät iminlek, konspiratisä küzlegennän qarıy, çualışlarnı çit illär oyıştırğan di, ä menä sotsial säbäplärne kürergä dä telämi" di Touraj Atabaki:

İran xalqınıñ ¼-en täşqil itkän Äzerilär, 1946da qısqa ğömerle Täbriz xökümäte bastırılğannan birle, üzlärenä kübräk xoquq taläp itüdän tuqtağannarı yuq.

90nçı yıllar axırında ul çaqtağı prezident Möxämmät Xattami milli azçılıqlarğa säyäsi tormışta kübräk wäkälät birgän bulsa, yaña prezident Mäxmüt Äxmädinecad bu wäkälätlärne kire ala di Touraj Atabaki:

"Xattami xakimiätkä küp kenä cirle keşelärne kiterde. Gubernator, mer itep cirle azçılıq wäkilläre quyıldı. Xäzer Äxmädiencad 8 yıl elek quyılğan bu citäkçelärne başqa töbäktän kilgän keşelär belän alıştıra. Alarnıñ kübese İnqilab Gvardiäse belän bäyle" di Touraj Atabaki.

Täbrizdä urnaşqan "Şämsi Täbriz" isemle internet basma möxärrire Ali Xämit-İman süzlärençä, "taraqan karikaturı" Äzerilärne qızdırıp qına cibärgän:

"Bu karikatur Törki teldä söyläşkän studentlarğa säbäp kenä buldı, Äzerbaycan milli xäräkäten qızdırıp cibärde, anıñ arqasına pıçaq buldı" di Ali Xämit-İman.

İrannıñ Tönyaq-könbatışındağı çualışlar turında citärlek mäğlümät yuq. Räsmilär äytüençä, alar Täbrizdä genä bulğan, 1 keşe yaralanğan, 54e qulğa alınğan. Yäkşämbedä Könbatış Äzerbaycan töbägeneñ iminlek räsmie Naqadi qalasında 4 keşe üterelgän dip xäbär itte.

Baqıda urnaşqan Könyaq Äzerbaycan Milli Uyanış Xäräkäte isä bäreleşlär berniçä şähärdä bulğan, qorbannar sanı kimendä 2 distä dip xäbär itä.

İran häm Äzerbaycan äzeriläreneñ berläşüe öçen köräşkän bu xäräkätneñ mäğlümäten bäysez çığanaqtan raslawı qıyın. Ämmä äle genä İrannan qaytqan Touraj Atabaki süzlärençä, qarşılıq çaralrı çınlap ta kiñäyä bara häm inde Äzerbaycan çigenä citkän.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG