Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 05:08

Europada İslamnan qurqu qaydan kilä?


Europada İslamofobia – İslamnan qurqu qaydan kilä? Düşämbedä Brüsseldä şuşı sorawğa bağışlanğan ber däräcäle oçraşu ütte. Anda qatnaşqan ğalimnär şundıy näticägä kilde: İslamnan qurqu xisläre dinneñ üzenä bäyle tügel, anıñ tamırları sotsial kierenkelekkä nigezlängän suqırlarça ğomumiläşterülärdän kilä. Ğalilmnär möselmannarnı da, möselman bulmağannarnı da üzara tüzemle bulırğa çaqırdı.

Brussel oçraşuında qatnaşqan ğalimnärneñ iñ däräcälese Fransiäneñ tanılğan İslam belgeçe Jocelyne Cesari bulğandır. Parijdağı Fänni tikşerenülär üzägendä häm Harvard universitetında eşlägän bu ğalimä äle genä üzeneñ törkeme belän "Europada islamofobia – qurqınıç çınbarlıq" digän külämle xezmäten tämamladı. Tikşerü näticäsendä ul şundıy näticägä kilgän: Europada islamofobiäne tuqlandırıp torğan köndälek kierenkeleklär dini ayırmalıqlardan tügel, ä sotsial säbäplärdän kilä.

Jocelyne xanım äytüençä, alar nigezdä dürtäw – möselman imigrantlarnıñ kilep çığışı, cämğiättäge tübänräk däräcäse, ğöref-ğädätläre häm dä islam terrorçıları yanawı. "Moña nigezlängän kimsetülärne ideologiä itep qullanıp bula. Şunnan çığıp möselmannar, bar Europa bezgä qarşı digändä, bu şulay. İkençe yaqtan, möselman bulmağannar da, bar möselmannarnı ber itep, eş urınnarı, toraq qına tügel Europa qimmätlärenä dä yanağan ber törkem itep kürä" di İslam belgeçe Jocelyne Cesari.

Oçraşuda qatnaşqan tağın ber İslam belgeçe Tariq Ramadan, süzlärençä, mondıy ğomumiläşterülär ber yaqtan möselmannarnıñ tağı da kimsetelüenä kiterä, ikençe yaqtan, alarda "qorban xise" tudıra. Europada bügenge möselmannarnıñ xälen ul 1930nçı yıllarda yäxüdlärneke belän çağıştırdı. İslamnan qurqu xättä qanunnarda çağılış taba di Tariq Ramadan:

"Qanunnar bez telägänçä ğämälgä quyılmıy. Çönki, äğär sin watandaşqa ışanasıñ ikän sin bu qanunnı anı cälep itü öçen qullanasıñ. Işanmasañ – bu qanun yärdämendä üzeñne annan saqlıysıñ. Berük tekst, ämmä ike törle uqılış" di Tariq Ramadan.

Oçraşuda qatnaşqan çığışı belän Portugaliädän Brusseldä yäşäwçe Luiş Armorim, ni öçen İslamnan qurquın bolay añlattı: "Homoseksual, öylängän, 11 aylıq balam bulğan keşe bularaq, min Brusselneñ qayber bistälärendä iptäşem belän citäkläşep yörergä qurqam, çönki kimsetüdän, fizik köç qullanudan qurqam" di Luiş Armorim.

Cıyılışta qatnaşqan möselmannar, bez küpkä nığraq kimseteläbez dip, bu yegetneñ qurqu xislären kire qaqtı. Berük waqıtta Tariq Ramadan, möselmannarnıñ üzlären tänqitlärgä bik yaratmağanın da tanırğa kiräk dide. Anıñ süzlärençä, möselmannarnıñ kübese Europanı üzgärtergä telämi, barı tik üzläreneñ dä ixtiram itelüen teli. Cesari da, Ramadan da möselmannarnı häm möselman bulmağannarnı tüzemlelekkä çaqırdılar.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG