Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 02:22

Libanda BMO köçlären urnaştıru: cawapsız sorawlar äle baytaq


İzrail belän Hizballa arasında ut tuqtatılğannan soñ xäzer Könyaq Libanda xalıqara köçlär urnaştıru mäsäläse iğtibar üzägenä mende. 15 meñlek xärbidän torğan köçlär qayaçan urnaşır, alarğa nindi wäkälätlär bireler? Cawapsız sorawlar baytaq, ä menä waqıt digäne küp tügel.

Ber aydan artıq barğan suğıştan soñ Könyaq Libanda 15 meñle xalıqara köçlär urnaştıru qararın BMO İminlek Şurası uzğan comğada qabul itte. Älegä ber genä il anda ğäskär cibäräçägen açıq itep äytte. Ul da bulsa İtalia.

"Könyaq Libanda köç qullanunı beterü, iminlek täemin itü öçen İtaliä BMOnıñ tınıçlıq saqlaw köçlärendä qatnaşırğa äzer" di İtaliäneñ tışqı eşlär ministrı Massimo D''Alema.

İtailiägä tağın nindi illär häm qayçan quşılır, xärbilärgä nindi wäkälätlär bireler – älegä bilgesez. Berläşkän Millätlär xäzer şuşı mäsälälärne xäl itä. Ämmä D''Alema süzlärençä, tınıçlıqnı saqlarğa teläsäñ, aşığırğa kiräk, çönki xalıqara köçlärneñ kilüe İzrail ğäskärläre kitü öçen dä şart bulıp tora.

BMO qararı nigezendä, 30 meñläp İzrail xärbie Könyaq Libannan kitergä, alar urınına xalıqara köçlär belän bergä Liban armiäseneñ 15 meñ xärbie kilergä tieş.

Monıñ da qayçan bulası bilgesez. İzrail räsmiläre, berençe törkemnär ber-ike könnän kilä başlar di. Qayber dilpmatlar isä bu eş atna-aylarğa suzılır dip sanıy.

Äytik, şul uq Massimo D''Alema İtaliä xärbiläre 2 atnada urnaşa ala di. Ä menä İtaliäneñ premier-ministrı Romano Prodi başta xalıqara köçlärneñ wäkäläte bilgelänergä tieş di.

BMO qararında "bu xärbilär töbäktä köç qullanunı buldırmas öçen teläsä nindi çara kürä ala" dielgän. Bu teläsä nindi çarağa Hizballa suğışçılarına yä İzrail xärbilärenä atu da keräme - bilgesez.

Monnan tış xalıqara köçlärgä Süriä häm İrannan qoral kontrabandasın tuqtatu yöklänä.

Ä menä Hizballanıñ üz qoralı belän närsä bulır – bu iñ zur soraw bulıp qala. İzrail Hizballanı qoralsızlandırırğa taläp itä. Hizballa citäkçese Xäsän Nasralla düşämbedä monı kire qaqtı:

"Äle genä bulıp alğan suğışta Amerika häm İzrailneñ töp maqsatlarınıñ berse – bezne qoralsızlandıru ide. Läkin dönyanıñ iñ köçle armiäse dä Hizballanıñ qoralın tartıp ala almıy" di Hizballa citäkçese.

Bu Fransiäne dä borçıy. Libanğa 5 meñ xärbien cibärep Fransiä bu xalıqara köçlär belän citäkçelek iter digän xäbärlär bar. Ämmä Fransiä tışqı eşlär ministrı Philippe Douste-Blazy Hizballanı qoralsızlandıru xalıqara köçlärneñ eşe tügel dide. 1983 yılda Fransiä Libanda 58 xärbien yuğaltqan ide.

BMO qararında Hizballanı qoralsızlandıru Liban armiäsenä yöklänä. Ämmä Hizballa suğışçılırı annan soñ nişlärgä tieş, Liban armiäsenä kerergäme, sivil tormışqa qaytırğamı – bu da soraw.

Älegä Berläşkän Millätlär monıñ işe neçkäleklärgä zur iğtibar birmi, ğäskär tuplaw belän mäşğül. Ämmä ğäskär tuplaw öçen başta anıñ wäkäläten bilgelärgä kiräk.

Bu xaqta düşämbedä Törkiä premier-ministrı Räcäp Tayyıp Erdoğan da äytte. Yuğarı generallar belän oçraşqannan soñ, bez qatnaşa alabız, tik başta qağidälärne belergä kiräk, dide ul.

Livan räsmiläre äytüençä, İtaliädän tış tağın Morokko, İndoneziä, İspaniä häm Malayziä tege yä bu räweştä qatnaşırğa rizalıq birgän. Ämmä alarnıñ berse dä älegä bu turıda açıq itep äytmäde.

Nixayät, Germaniäneñ eçke häm saqlanu ministrları, kiräk bulsa bez dä qatnaşa alabız, digän süzlär äyttelär. Ämmä küzätüçelär fikerençä, alman xärbilären yäxüd ğäskärlärenä ut açu ixtimalı aldına quyu, Germaniäneñ tarixın iskä alğanda, bik ük döres närsä tügel.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG