Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 11:49

Dnestr buyı referendumı Rusiäneñ şaxmat taqtasında ber yöreşme?


Uzğan yäkşämbe Dnestr buyında ütkän bäysezlek turındağı referendumğa Mäskäwneñ turıdan-turı qatışuına dälillär bulmasa da, küplär bu tawış birüne Rusiäneñ elekke sovet kiñlegendä yoğıntısın saqlap qalu strategiäseneñ ber öleşe itep kürä. Könbatış Dnestr buyı referendumın kire qaqtı. Ämmä Brusseldäge belgeçlär fikerençä, bu tawış birü Mäskäw qanatı astındağı başqa separatist töbäklär öçen ürnäk bulıp tora häm dä Yewropa Berlege moña qarşı torırğa cıyınmıy kebek.

Dnestr buyında ütkän referendum bu töbäkneñ bäysezlege xaqında tawış birü genä tügel, ä kiläçäktä Rusiägä quşılırğa telägän töbäkneñ şuşı yünäleştä yasağan adımı. Belgeçlärneñ kübese moña şiklänmi:

"Minemçä, bu referendum töbäkneñ Rusiägä betmäs teläktäşlegen belderüe. Alar xäzerge wazğiät belän qänäğät tügel, Rusiägä quşılırğa teli. Bu isä Rusiägä Dnestr buyında ğäskär häm qoral totu öçen köçle säbäp bulıp tora" di Brusseldäge Yewropa säyäsäte üzäge belgeçe Amanda Akcakoca.

Üz näübätendä Dnestr buyı xalqı da üzen iminräk xis itä, çönki alar bu xisne Moldova xökümätennän ala almıy, di belgeç.

Mäskäw monı añlıy häm faydalana. Könbatış xökümätläre referendum näticälären kire qaqsa, Mäskäw anı tanuın belderde.

Referendumnıñ qanuni köçe yuq. Ämmä ul Dnest buyındağı konfliktnı "tuñdırılğan" xäldä saqlarğa yärdäm itä. Başqaça äytkändä, Moldovağa Yewropa Berlege häm NATOğa yaqınayu yulında kirtä bulıp tora.

Bu fiker belän Brusseldäge tağın ber belgeç, Yewropanıñ Säyäsi tikşerenülär üzäge analitiğı Michael Emerson da kileşä:

"Rusiäneñ strategiäse Yewropa yä isä elekke sovet illärendä yoğıntısın arttıru. Moldova mäsäläsen çişelmägän xäldä totu Rusiä diplomatiäse öçen şaqtıy uñaylı qoral" di Michael Emerson.

Abxaziä, Könyaq Osetiä, Tawlı Qarabax konfliktları da – näq şundıy diplomatiä çaraları. Çönki bu töbäklärne ıçqındırırğa telämägän illär – Gruziä, Ärmäsnstan, Äzerbaycan – Moldova häm Ukraina şikelle ük, Yewropa belän yaqınayu säyäsäte alıp bara. Alarnıñ seperatist töbäklären yaqlap Mäskäw bu elekke sovet illärenä yoğıntısın arttıra.

Yewropa Berlege isä Dnestr buyınıñ Moldovada qaluın häm kiläçäktä Moldovanıñ da, Ukrainanıñ da, Könyaq Kavkaz respublikalarınıñ da Yewropağa yaqınayuın xuplıy. Berük waqıtta ul Rusiä belän dä yaxşı mönäsäbätlär saqlap qalırğa teli. Yağni, Brusselneñ säyäsäte beryaqtan Mäskäwnekenä qapma-qarşı, läkin şul waqıtta Kremlnekennän küpkä yomşağraq, di Michael Emerson:

"Yewropa Berlege bu illär belän citärlek eşlämi. Ul alarğa bik yomşaq kürşe säyäsäte täqdim itä. Bu isä, Moldova yä Ukrainanıñ Berlekkä kerüen tağı da awırayta" di Brusseldäge Säyäsi tikşerenülär üzäge belgeçe.

Belgeçlär bu säyäsätne soñğı kiñäyüdän soñ basqan arığanlıq belän añlata häm Berlekne kiläçäktä äwzemräk säyäsät alıp barırğa çaqıra. Alar fikerençä, Dnestr buyındğı tawış birü başqa separatist töbäklär öçen dä ürnäk bula ala. 12 Noyäberdä näq şundıy referendum Könyaq Osetiädä bilgelängän.

Ali Ğilmi
XS
SM
MD
LG