Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 17:24

Tönyaq Korea atom sınawı ütkärde. Dönya illäre kisken tänqit belderä


Atom sınawı ütkärergä cıyınuwı turında Tönyaq Korea uzğan atnada beldergän ide. İke kön elek Berläşkän Millätlär oyışması räsmi Pxenyannı bu adımğa barmasqa öndäde. Pxenyan bu kisätüne qolağına elmäde.

"Fänni tikşerenü häm centekle xisap nigezendä başqarılğan atom sınawı näticäsendä taralğan nurlanıştan bernindi qurqınıç ta yuq. Bu sınaw 100% üzebezneñ belem häm texnologiä näticäse. Älege tarixi waqiğa armiäne dä, qüätle, ışanıçlı saqlanu telägän Korea xalqın bik nıq quandırdı" di Tönyaq Korea televideniesendä xäbärlär çığarılışın alıp baruçı.

Kilgän xäbärlärgä qarağanda cir astı sınawı cirle waqıt belän irtänge 10 säğät 35 minutta ütkärelgän. Kürşe illär üzlärendä cir teträwen terkägän.

Bu xäbär dönyada ğäcäplänü wä tänqit belän qarşı alındı.

Yaponia xökümäte wäkile Yashuisa Shiozaki Tokioda ütkän matbuğat oçraşuında bolay dide: "Xäbär döres bulsa, bu bezgä genä tügel, Aziäneñ başqa illärenä, bar xalıqara cämäğätçelekkä citdi yanaw bulıp tora. Bu şulay uq Pxenyan deklaratsiäsen bozu, atom qoralın taratmaw kileşüenä orım bulıp tora."

Räsmi Washington sınawnı provakatsiä ğämäle dip atadı. Aq Yort wäkile Tony Snow, Berläşkän Millätlär kiçekmästän cawap çaraları kürer digän ömet belderde.

Qıtay sınawnı oyatsızlıq dip atadı.

Rusiä prezidentı Vladimir Putin bu sınaw küpläp üterü qoralın çikläw tırışlıqlarına zur zıyan yasadı dide. "Rusiä hiçşiksez bu sınawğa täniqit belderä. Eş Koreanıñ üzendä genä tügel, küpläp üterü qoralın çikläw tırışlığına zur zıyan kiterelde. Korea söyläşülärgä qaytır dip ömetlänäm. Tışqı eşlär ministrlığına bu xaqta BMOnıñ İminlek Şurası belän kiñäşülär ütkärergä quşam" di Rusiä prezidentı.

Mäskäw bu mäsälädä qatnaşqan başqa illärne tüzemlek kürsätergä çaqırdı.

Könyaq Korea qırıs cawap belän yanadı. "Xalıqara cämäğätçelek sınawnı ütkärmäskä öndäp kilsä dä, Tönyaq Korea bu adımğa bardı. Bezneñ xökümät Tönyaq Korea atom qoralına iä bulmasın öçen qırıs çaralar küräçäk" di Könyaq Korea prezidentı süzçese Yoon Tae-Yong.

Bügenge sınaw 6 il qatnaşında berniçä yıl barğan söyläşülärneñ näticäsezlegen kürsätte. Quşma Ştatlar, Rusiä, Qıtay, Yaponiä, häm Könyaq Korea Pxenyannı künderä almadılar.

Sınaw Pxenyan säyäsätendä dä kisken üzgäreş bulıp tora. Tönyaq Korea atom qoralı buluın küptän tanısa da, Könbatış yärdäme häm iminlek garantiäse bäräbärenä qoral programmasın tuqtatırğa äzer ide kebek.

Dönyada iñ xäyerçe illärneñ berse bulğan Tönyaq Korea çit il yärdämenä moxtac. Qıtay, küpmeder däräcädä Rusiä, soñğı waqıtta Könyaq Korea bu il belän säwdä itep anıñ iqtisadına yärdäm itep kilde.

Düşämbedä Amerikan prezidentı George Bush sınawğa tänqit belderep, Tönyaq Koreağa çikläwlär kertergä, söyläşülärdä qatnaşqan illärne berdäm xäräkät itergä çaqırdı. Qıtay belän Rusiä Pxenyanğa qarşı qırıs çaralarnı xuplarmı, älegä äytüe qıyın. Moñarçı alar bu mäsäläne fäqät diplomatik çaralar belän xäl itergä çaqırıp kilde.

Düşämbedä BMOnıñ İminlek Şurası Tönyaq Korea mäsäläsen tikşerü öçen aşığıç utırışqa cıyıldı.

Ali Ğilmi
XS
SM
MD
LG