Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 07:24

10 üktäber - Bötendönya ruxi sälämätlek köne


Ber tanışım psixiatriä xastaxanäsenä kilep eläkte. Qulların bäyläp kitermädelär, ul monda üze kilde. Kilgäç tabibı maqtap quydı, waqıtında kilgänseñ di. Tabip bu xanımnıñ xastaxanägä dürt yıl elek niçek kilgänen yaxşı xäterli. Yäşäw mäğnäse yuğalğan, buşlıq, quñele ärni. Xastaxanägä kiterelgänçe tanışım täwleklär buyı ber tuqtawsız yıladı.

Ölkän ulına ber yäş tulğan ide, ikençe malaynı alıp qayttılar. Bala sälämät tügel, ul bu tormışta yäşü öçen tumağan ide. Awıru balanı nazlap, qäderläp qaradı bu xanım. Ä dürt yäşe tulğaç, mäñge sabıy xälätendä qalğan bala dönyadan kitte. Anası tormışnı däwam itärgä tırışıp, eş ezläde. Ämma yaxşı belemle bulsa da, awılda aña eş yuq ide. Ber yul qaldı – şähärgä kitü. Tik anıñ ire awılda yäşäwne qulayraq kürde. Eşkä bardı da eçep qayttı häm mondıy tormış belän sawbullaşası kilmäde anıñ. Bu xanım tüzde, ul 8 yıl tüzep yäşäde. Ämma ber könne awırdı. Bik tirän depressiägä bireşte.

Depressiä küp oçraqta şulay cıyılıp, ber kilep çığa. Psixik awırular küp, ni öçen depressiägä basım yasıybız? Çönki bu awıru xäzer şul qädär kiñ taraldı ki, Bötendönya Sälämätlek oyışması wäkilläre fikerençä, depressiä xäzer xätta yöräk-qan tamırları awırularınnan soñ ikençe urınğa çıqqan.

Tormış alğa barğan sayın, keşegä yäşäwe dä awırraq. Bik küp mäğlümat, ä iñ möhime – keşe kön sayın stressqa duçar bula. Döres, qayber keşelär depressiäneñ närsä ikänen dä belmiçä yäşi. Alar stresslarğa bireşmi. Ämma stress bolay ğına ütep kitmi. Ul bik qatlawlı awırularnı da kiterep çığara - miokard infarktı, şikär awıruı häm başqalar. Ä küp keşedä stress depressiägä küçä.

Depressiä waqıtında törle keşe üzen törleçä tota. Kemder bertuqtawsız yılıy, bik zur kierenkelek kiçerä; kemder agressiv xäldä bulıp, üz-üzen yäki başqa beräwne ütererlek däräcägä citä; ä beräwlär berkem belän söyläşergä dä telämi, tıp-tın ğına ber poçmaqta utıra. Bolar hämmäse dä depressiäneñ çağılışı. Keşe aşamıy, yoqlamıy, gel borçuda. Teş awırtsa ägär, anı aldırırğa yäki däwalarğa bula dip üzen tınıçlandıra keşe. Ämma küñel ärnesä, alay tügel. Ul xälätne surätläp birüe dä qıyın. Depressiä awıruı xaqında Tatarstannıñ psixiatriä xastaxanäse tabibı Xälidä Cabbarova söyli:

Depressiä keşeneñ küñel töşenkelege, eç poşuı belän bara, anıñ eşlise kilmi. Älbättä, depressiä waqıtında keşe eş säläten dä yuğalta. Meditsinada ike törle depressiäne ayıralar: nevrotiçeskaya häm endoğennaya. Berençese anıñ - stresslardan barlıqqa kilä, sotsial' xäle dä monda bik nıq tä'sir itä. İkençe törkem ul - näseldän küçkän depressiä. Andıyı tiränräk bula anıñ .Anı däwalawı da ozağraq, qıyınraq.

Depressiä üze genä betmi. Anı däwalarğa kiräk. Häm anı däwalarğa bula. Bigräk tä tirängä kitmägän awıru yaxşı däwalana. Ämma Xälidä Cabbarova äytüençä, psixiatrğa kilgänçe küp waqıt keşe nindi genä tabiplarnı ütmi. Yöräge awırtqan sıman bulıp ul kardiologqa möräcäğät itep qarıy, appetitı bulmağaç, terapevt yanına yögerä, xätta onkolog tabibına da barıp qarıylar. Ä anda depressiä ikän. Depressiäne däwalaw ısulları turında Xälidä Cabbarova bolay dide:

Bez depressiäne däwalawda antidepressant digän darunı qullanabız. Ul bik effektiv matdä. Häm inde, älbättä, keşeneñ awıru däräcäsenä qarap, dävalıybıyz. Bigräk tä näseldän kilgän depressiä, äytkänemçä, awır ütä. Keşe nigä min yäşim, dip uylana başlıy. Häm xätta suitsidqa da barıp citä.

Psixik awırularnıñ terelüendä sotsial' mäs'älä bik möhim. Çit illärdä andıy awırularğa eşläw mömkinlege birelä. Ä bezdä niçek? Tabip Xälidä Cabbarova däwam itä:

Depressiä belän awıruçılar däwalanğaç, eş urınnarına qayta. Başqa awırular, mäsälän, şizofreniägä kilgändä, keşeneñ xälätenä qarap. Psixikada bik nıq üzgäreşlär bulsa, keşene invalidlıqqa çığarabız. Ä bolay bezdä dä alarğa eş birelä.

Sez Tatarstannıñ psixiatriä xastaxanäse tabibı Xälidä Cabbarovanı işettegez.

Küplärne ber soraw borçıy – ni öçen kemder psixik awırularğa bireşä, ä kemder - yuq. Psixiatriä kafedrası mödire, professor Anatoliy Karpov fikerençä, monda keşeneñ yaratqan hönäre, eşe, ğailese, yaqın dusları, qayğırtuçan tuğannarı bulu zur rol' uynıy. Material' häm ruxi ixtıäcları arasında qarşılıqları bulmağan keşe ğädättä awırmıy. Andıy waqıtta ul garmoniädä yäşi, anıñ ixtıäcları mömkinleklärenä turı kilä. Alay ğına tügel, keşedän dä tora. Çönki qayberäwlärneñ organizmı psixik awırularğa bireşüçän bula. Awıru alarğa näseldän küçä. Şuña kürä ägär inde keşe awırta qalsa, waqıtında psixolog, psixiatr tabibına möräcäğät itü xäyerleräk. Alar tormışqa yaxşıraq caylaşu ısulların täqdim itäçäk.

Minem tanış xanım tizdän terelep, xastaxanädän çığarğa tieş. Ul ğailäse belän inde berniçä yıl şähärdä yäşi. Anıñ xäzer yaratqan eşe dä bar.

Al'bina Zäynulla

XS
SM
MD
LG