Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 10:55

Tüzemlelekkä bağışlanğan tügäräk östäl


16 noyäber – Xalıqara tolerantlıq köne bilgeläp ütelä. Älege problema soñğı aralarda Rusiädä dä bik aktual’ bulıp tora. İldä qaysıber millät wäkillärenä höcümnär yasaw, xätta üterü, ber millät xoquqları ğına yaqlap qarşılıq aksiälären oyıştıru häm başqa şundıy närsälär yış bulıp tora. Xakimiätlär dä üzlärençä milli mäsälälärne xäl itü östendä eş alıp bara. Mäsälän, Rusiäneñ premyer-ministrı Mixail Fradkov çärşämbedä yaña qarar çığardı. Anıñ nigezendä 2007 yılnıñ 1 aprelennän başlap Rusiä watandaşı bulmağan keşe satu-itü eşendä qatnaşa almayaçaq. İlneñ Migratsiä idäräse citäkçelege Rusiä töbäklärendä çit il watandaşlarınıñ sanın 20 protsenttan arttırmasqa digän qarar qabul itärgä täqdim itä. Bu ğämällär tormışqa niçek aşırılır, anısı älegä bilgesez. Läkin alarnı yaqlawçılar şaqtıy Rusiädä xäzerge köndä. Pänceşämbe könne Qazanda ütkän ber tügäräk östäl söyläşüendä süz şuşı xaqta da bardı. Rusiädä tolerantlıq mäs’älälärenä bağışlanğan cıyında Mäskäwdän kilgän milli sotsiologiä üzäge citäkçese Leokadiä Drobijeva, Qazandağı tarix institutınıñ etnologiä bülege baş belgeçe Damir İsxaqov, Tatarstandağı milli-mädäni oyışmalar assotsiatsiäse citäkçese Säğit Jaksıbaev, başqa ğalimnär, belgeçlär qatnaştı.

Tügäräk östäl Qazannıñ iqtisat, idärä häm xoquq institutı studentları çığışınnan başlanıp kitte. Studentlar tolerantlıq, tüzemlelekne niçek küzallawın söyläde. İldä milli häm dini tüzemsezlek arqasında bulğan qan-qoyularnı onıtmasqa kiräk häm alar yänä qabatlanmasqa tieş digän fikerlärne äytte yäşlär. Ämma ildä tüzemsezlek misalları bik küp. Häm alar tormışnıñ törle ölkälärendä dä bar. Bu mäs'älädä säyäsät problemaları da üz yoğıntısın yasamıy qalmıy. Mäskäwneñ milli sotsiologiä üzäge citäkçese Leokadiä Drobejeva Mäskäwneñ töbäklärgä qarata mönäsäbätendä dä tolerantsızlıq zur dip sanıy. Nift' aqçasınıñ kübesen üzäk töbäktän suırıp torğaç, nindi tolerantlıq turında söylärgä qala, dide ul.

Ä bit äle milli häm dini tüzemlelek tä bar. Qazan bu mäs'älädä ürnäk töbäk sanalsa da, Rusiä öçen bu problemalar bik aktual'. Mäsälän, ilneñ migratsiä idäräse citäkçese Rusiä töbäklärendä çit il watandaşlarınıñ sanın 20 protsenttan arttırmasqa digän qarar qabul itärgä dä täqdim itte. Şuşı qararnıñ qorbanı bulırğa mömkin üzbäk keşesen tıñlap kitik. Ul Qazanda yäşi häm bazarda cimeşlär satu belän şöğellänä:

Min inde berniçä yıl Qazanda yäşim. Äle ber dä kilep bäylängän keşe yuq. Bar da tärtiptä dip äytä alam, Allağa şöker inde. Ğailäm Üzbäkstanda qaldı, üzem şuşında cimeşlär belän satu itäm. Çit il watandaşlarnıñ 20%ın ğına qaldıru teläkläre turında işettem. Qusalar kitärbez inde. Şulay da yaxşı närsä tügel inde bu. Bezneñ öçen dä, sezneñ öçen dä.

Şuşı mäs'älälär xaqında belgeçlär ni uylıy? Tüzemlelek turındağı tügäräk östäldä qatnaşqan tarix fännäre doktorı, professor Damir İsxaqov söyli:

Cirle xalıqnıñ 20% didelär. Ämma kem soñ ul cirle xalıq? Ärmännär, taciklar, başqa xalıqlar - alar bit barıber şuşı il keşeläre bulğan qayçandır. Annarı tağın şunısı bar - Rusiäneñ iqtisatı üsep torsın öçen ilgä yıl sayın 800 meñ - 1 million çit il keşesen kertergä kiräk. Monnan azraq kertelsä il iqtsadınıñ üseşe aqrınayaçaq. Şuña kürä monda saylarğa turı kilä - sin yaxşı yäşärgä uylıysıñmı yäki cirle xalıq bulırğa teliseñme?

Al'bina Zäynulla

XS
SM
MD
LG