Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 16:55

Litvinenko üzeneñ üleme öçen Putinnı ğäyepläde, Putin bu ülemne säyäsi provakatsiä öçen qullanmasqa çaqırdı


Rusiä iminlek xezmäteneñ elekke xezmätkäre, Kremlneñ kisken tänqitçese Aleksandr Litvinenko comğağa qarşı töndä London xastaxanäsendä wafat buldı. 3 atna elek köçle ağulanu kiçergännän soñ, Britan tabipları anıñ ğömeren saqlap qala almadı. Üler aldınnan yazıp qaldırğan xatında ul üleme öçen Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı ğäyeplägän. Putin üze bu ülemne faciğä dip atadı häm anı provakatsiä öçen qullanmasqa çaqırdı.

"Ükeneç belän äytergä mäcbürbez - Aleksandr Litvinenko 23 Noyäberdä kiçke 9 säğät 21 minutta Universitet xastaxanäsendä wafat buldı. 17 Noyäberdä monda kiterelgändä anıñ xäle bik naçar ide, tabiplar anıñ ğömeren saqlap qalu öçen qulınnan kilgänen eşläde" di xastaxanä süzçese Jim Down.

Üläçägen añlağaç Litvinenko ülerenä ike kön qala xat äytep qaldırğan. Xatnı anıñ dusları yazıp alğan, ul imzasın quyğan. Bu xatında ul üleme öçen Rusiä prezidentı Vladimir Putinnı ğäyepli. Xatnıñ eçtälegen jurnalistlarğa Litvinenkonıñ dustı Watandaşlar ireklege fondı citäkçese Aleksand Goldfarb uqıp ireşterde. Anda mondıy süzlär bar:

"Minem şuşı xälem öçen cawaplı keşegä ber-ike süz äytergä waqıt citkänder... Sez ber keşeneñ awızın tomalap quya alırsız, läkin bar dönya buylap protest awazı, Putin äfände, sezneñ qolaqlarda qalğan ğömeregez buyına yañğırap toraçaq."

43 yäşlek Litvinenkonıñ dusları anıñ ağulanuın Kremlneñ qırın ğämällären faş itkän öçen üç alu dip añlata. 6 yıl elek Britaniägä qaçıp kitkän Litvinenko, FSB aña eşquar Boris Berezovskinı üterergä quşa digän belderü yasağan ide. Soñnan ul 1999 yıl Mäskäw şartlawların iminlek xezmätläre oyıştırğan, dip kitap yazdı. 2004 yılğı Beslan faciğäse, Çeçen prezidentı Zälimxan Yandarbievnıñ üterelüe artında da maxsus xezmätlär tora digän ğäyepläwlär yasadı.

Xatını häm ulı belän Londonda yäşägän Litvinenkonıñ xäle Noyäberneñ 1ndä naçarlana başlağan. Monıñ aldınnan ul ike oçraşuı ütkärgän. Berençesendä ike urıs belän oçraşqan, berse - anıñ FSBdağı elekke xezmättäşe bulğan. İkençe oçraşu – jurnalist Anna Politkovskayanıñ üterelüe turında mäğlümät wäğdä itkän İtalian keşese belän bulğan.

Başta tabiplar ul tallium isemle ağu belän ağulanğan diğan faraz äytte. Litvinenkonıñ qıyäfäte üzgärgän, çäçläre qoyılğan, ul aşamıy başlağan. Soñraq bu farazdan baş tarttılar. Comğa könne anıñ tänendä polonium isemle nurlanışlı matda tabılğanı dip xäbär itelde.

Elekke KGB ofitserı 80nçe yıllarda şulay uq Britaniägä qaçıp kitkän Oleg Gordievski bu ağulaw artında Rusiäneñ maxsus xezmätläre toruında şiklänmi:

"Bu FSBnıñ maxsus operatsiäse, Patrushev ta, Putin da anı kürälmäde, çönki anıñ mäqäläläre alarğa qarşı ide, ul rejimğa qarşı köräşä ide" di Oleg Gordievski.

Elekke KGB ofitserı Litvinenkonıñ yazmışın Novaya Gazeta jurnalistları Anna Politkovskaya häm Yuri Çekoçixin yazmışları belän ber rätkä quya.

Comğa könne Rusiä prezidentı Vladimir Putin Helsinkida ütkän matbuğat oçraşuında Litvinenkonıñ ülemen faciğä dip atadı häm monı säyäsi provakatsiä öçen qullanmasqa öndäde:

"Ägär bu xat Litvinenko äfände ülgänçe barlqqa kilgän ikän, ni öçen anı isän çağında bäyän itmägännär, ägär inde ul ülemnän soñ päydä bulğan ikän, bu oçraqta nindi komentar bula alsın" di Rusiä prezidentı.

Qayber küzätüçelär, şul isäptän, Kremlne tänqitläwçelär dä, bu üterü artında Kreml tora aluına şik belderä. 1970nçe yıllarda üze törmädä utırıp çıqqan säyäsät belgeçe Boris Kagarliski:

"Mondıy qarar yuğarı däräcädä qabul itelgän dip uylamıym. Litvinenkonıñ üleme Rusiä xakimiätenä faydağa qarağanda kübräk zıyan kiterä. Rusiäneñ dönyada abruyı töşä. Xakimiätlär häm maxsus xezmät citäkçeläre monı ğına añlıydır" di Kagarliski.

Kagarliski fikerençä, Litvinenkonı, Kremlgä tap töşerergä telägän elekke FSB agentları ağulağan bulırğa mömkin.

Ali Ğilmi
XS
SM
MD
LG