Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 18:55

Cinayatçel törkemnärgä isemne kem birä?


Şuşı könnärdä, Tatarstannıñ yuğarı mәxkәmәsendә, «Tatarlar» dip atalğan cinayat'çel' törkemeneñ yazmışı xäl itelä. Mәxkämä utırışın tıñlarğa dip kerep barğanda, aldımda ğına işeklär yabıldı, kertmädelär. İşek artında, ğaеpçeläwlärneñ tuğannarı belän, utırışnıñ tämämlağanın kötep torğanda, yılap alcığan olı yäştäge ber apa belän tanıştım. Ber ğayıplänüçeneñ änise bulıp çıqtı. Anıñ berençe söylägän süzläre mondıyraq ide.

Äytälär bit strana durakov taq ona i ostanetsya strana durakov. Minem malayım nişläp utıra, ber ğayıpsezgä. 16 yıl birälär di. Prokuror belän bötenese aqıldan yazğan monda. Berençe kön kildem äle kerä almıyça utıram. Sud waqıtın gel annan soñğa qaldıralar. Malayım qızlardan da bolayraq üste, menä näticäse, bu bezneñ cämğiät.

Respublikasınıñ yuğarı mäxkämäsendä «Tatarlar» dip atalğan cinayat'çel' törkeme buyınça tikşerü eşläre 4 yıl däwam itte. Törkemgä kergän 30лап keşe törmä räşätkäläre artında. Alayda, Tübän Qamalılarnı «tatarlar» süzen işetügä ärledä qurqu xise basıp ala. Äyterseñ lä Tatarlar ul barı tik cinayatçel' törkem iseme genä. Matbuğat, radio, televidenie dä, bu xaqta söylägändä süzneñ barı tik törkem turında baruın onıtıp cibärä axırı. Räxätlänep, tatarlar mondıy, tatarlar tegendi dip söyli. Läkin qayçandır, 5 yeget cıyılıp üzeneñ bu törkemen «tatar» dip atağanına, bezneñ xalıqnıñ ni ğaеbe bar. Älege cinayätçelek törkeme ni öçen “Tatarlar” dip atala. Monıñ üz tarixı bar. Bu turıda Azatlıq radiosına Tatarstan Respublikası prokuraturasınıñ bülek prokurorı, älege eş buyınça däwlät ğayıpläwçese Robert Äğliullin söyläde.

1980 yıllar urtasında, Tübän Qama şähäreneñ studençeskaya hä ciñügä 30 yıl uramında yäş yegetlär “Zemlyaçestro” digän törkemgä cıyılğan. Bu isem iñ elek alarnıñ toru urınnarına qarata birelgän. Alar härberse monda awıldan uqırğa kilep tulay toraqta yäşägän. Soñraq törkemneñ iseme Bişi häm “Pyätäki”ğa üzgärä. Axır çiktä törkem “Tatarlar” dip atala başlıy.

Baätäräk alarnıñ maqsatı üz-üzlären yaqlaw bulsa, alğa tabaxäl üzgärä. Bügenge köndä mäxkämädä barğan barlıq räsmi dokumentlarda da bu törkemneñ iseme “Tatarlar” dip bara. Şuña kürä bu millätkä qarşı eşlängän närsä tügel.

Matbuğat, radio, televidenie äytüenä qarasañ bu törkemdä fäqät tatarlar ğına kerä tösle. Ämma prokuratura mäğlümatları buyınça törkemneñ başlılığı urıs keşese, ğayıplänüçelärneñ dä yartısı urıslar. Ä törkemneñ iseme barıber dä “Tatarlar”. Häm rеspubliqa massaküläm mäğlümat çaraları jurnalistları da alarnı şartlatıp, tatarlar dip atıy. Ä qanun buyınça, tikşerü eşläre barğanda, ğayıplänüçeneñ milläte äytelergä tieşme. Bu sorawnı bez Robertqa Äğliullin yulladıq.

Ğayıplänüçe turındağı iñ möhime anıñ İsem familiäse, tuğan köne, tuğan cire, toru cire, watandaşlığı, beleme, ğailä xäle, eş urnı, xärbi xezmät, moña qädär xökem itelü itelmäw turında mäğlümat tuplanırğa tieş. Kürgänegezçä monda keşeneñ nindi millättän buluın kürsätü soralmıy. Dimäk xökem çığaruçı orğannarınıñ, bu mäğlümatnı açıqtan-açıq belderergä xaqları yuq.

Şulay itep, qayçandır awıl cirennän kilep, şähär yäşlärenä qarşı torırğa cıyınğan malaylar, üzläre cinayätçe bulıp kitkän. Xäzer alar iñ qatlawlı cinayät, 13 keşe üterüdä, keşe urlawda, qanunsız qoral äyläneşendä ğayıplänä. Läkin prokuratura tarafınnan törkemneñ soñğı cinayät eşe bularaq menä ni qarala. Fikerne Tatarstan Respublikası prokuraturasınıñ bülek prokurorı, älege eş buyınça däwlät ğayıpläwçese Äğliullin Robert däwam itä.

“Tatarlar” törkemeneñ küpçelek äğzaları tübändäge cinayätne başqarğanda totıldı. Alar tarafınnan Tübän Qamada yäşäwçe Monşov familiä äfändegä köpä - köndez, yözlägän şähitlär aldında höcüm yasalğan. Näticädäbu äfändeneñ ike tänsaqçısı ülgän, üze nıq cäräxätlängän. Tikşerülär näticäsendä ğayıplänüçelär dörestän dä ğayıple dip tabılsa alarğa cäza 8 yıldan alıp ğömerlekkä törmägä utırtu bulaçaq.

Soñğı arada, zur ginayät'çel' törkemnärneñ isemnärenä küz salsaq, alarnıñ kübese tatarğa bäyle “Hadi taqtaşlılar”, “Tahir'yan”, “Tatarlar” törkemnäre. Monıñ säbäbe nidäder, bu sorauğa bezgä, barı tik ğayıplänüçelär üzläre genä cawap birä alır. Läkin qızğanıç, alar belän bezneñ söyläşü mömkinlegebez çiklängän äle tiz genä bulmas.

Ğädel Galämetdinov.

XS
SM
MD
LG