Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 03:48

Betkä üç itepme? Yuq, başqa säbäp belän


Ütkän atnanı Başqortstan citäkçelegeneñ Tatarstan belän arasın soñ däräcägä citkerep bozu atnası dip atarğa bula. Xäbär itelgänçä, 21 fevral'dä Tatarstan belän Rusiä Federatsiäse arasında wäqälätlärne üzara büleşü turındağı Şartnamä Rusiäneñ Federatsiä sovetında raslanu ütkändä Başqortstan wäkilläre aña qarşı tawış birdelär. Küpmillätle Başqortstannan Federatsiä sovetında senator bulıp utıruçı ike başqort – Rudik häm Ramil İskujinnar älege Şartnamä Federatsiä sovetınıñ komitetlarında qaralğanda da, aña qarşı qul kütärgännär. Bu turıda “Kommersant” gäziteneñ 21 fevral' sanında Federatsiä sovetınıñ Konstitutsiägä qağılışlı qanunnar çığaru komitetı räise Yuriy Şarandin belderä.

Räsmi Ufa Tatarstan Şartnamäsenä ayaq çaluda qatnaşuın, şundıy uq şartnamäneñ Başqortstanğa da wäğdä itelmäwe belän “añlatırğa” mataşa. Bu mäs'älädä Başqortstan prezidentınıñ pozitsiäsen 21 fevral'dä anıñ matbuğat sekretare Rostislav Morzağulov yañğırattı: “Respublika citäkçelege federatsiä sub'yektları tigezlegen yaqlap çığa häm federal' üzäk barlıq töbäklärgä dä ber törle qarar dip ömetlänä.

Ägär wäqälätlärne büleşü turındağı şartnamä Rusiäneñ ber genä töbäge belän imzalansa da, Başqortstan federal' üzäk belän şundıy uq mönäsäbätlär qorırğa xaqlı bulaçaq. Ämma, ägär bu ber genä töbäkkä bulsa da röxsät itelmäsä, şartnamä berkemdä dä bulırğa tieş tügel”. Monı - Başqortstanğa bulmıy ikän, Tatarstanğa da bulmasqa tieş, dip uqırğa kiräk.

Rusiä Däwlät dumasınıñ elekke deputatı, Başqortstan tatarları milli-mädäni möxtäriäte räise Ramil Bignov “Azatlıq” xäbärçese belän äñgämäsendä bügenge başqort elitasınıñ şundıy yulğa basuın “qızğanıç xäl, ike respublikanıñ da xalıqları mänfägat'lärenä qarşı kilä torğan säyäsät”, dip bähaladı. Ä şulay da, bügenge başqort elitası tatarlarğa qarata mönäsäbätendä, elekkelärennän ayırmalı bularaq, nindider kisken borılış yasadımı soñ? Tarixqa küz taşlıyq. Başqort ğalimnäre Qazan xanlığın urıslar basqanda başqortlarnıñ çittä torğanlıqların isbat itälär. Başqortlarnıñ Urıs däwlätenä üz irekläre belän quşılularınıñ 450 yıllığın tantana itü dä, Qazan xäräbäläre, üz däwlätlären yaqlap şähit kitkän tatar mäyetläre östendä tabın qorıp bäyräm itüne xäterlätä tügelme?

1917 yılğı bol'şeviklar inqilabınnan soñ näq Zäki Wälidi citäkçelegendäge başqort elitası urtaq Tatar-Başqort respublikası tözü ideyäsen kire qağa häm Mäskäw belän separat söyläşülär alıp barıp ayırım Başqortstanğa xuca bulalar. Näticädä, tatar milläte keçkenä ber respublika qısalarında qala.

Bügen şundıy säyäsät däwam itterelä genä. Şuña kürä räsmi Başqortstannıñ Tatarstan Şartnamäsenä ayaq çaluda qatnaşuı, berençe qaraşqa ğına aqılğa sıymaslıq xäl. Ufada tatar gimnaziäsen cimerü dä, ğomumän, Başqortstandağı tatarlarğa qarata qatı qul säyäsäte ütkärü dä - ğomum tatar millätenä mönäsäbätläreneñ tışqa bärep çıqqan misalları ğına.

Kärim Yauış, Ufa

XS
SM
MD
LG