Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 13:17

Pop mädäniät köç qullanu telägen tudırmıymı?


İnde xäbär itüebezçä, Quşma Ştatlardağı Virginiä texnik universitetında düşämbe könne 32 keşene atıp ütergän yeget, şul cinayätläre arasında mäğlümät çaralarına üzeneñ fotoräsemnären dä cibärep ölgergän ide. Ruxiäte qaqşagan dip sanalğan bu adämneñ şul ğämälläre, yäşlär mädäniätendä köç qullanuğa yatışlı elementlar buluın kürsätte. Dönya buylap küp kenä videouyınnarnı, multfilmlar, kinolarnı basıp alğan köç qullanu sürätläre zararsız mikän? Yäisä ul ruxiäte qaqşağan keşelärgä nindider köç qullanu fantaziälären başqaruda alarğa etärgeç bula mikän? Bu sorawnı Azatliq, Britaniädäge Birmingham universitetı, psixolog professor Kewin Brownğa birde. Ul soñğı waqıtta mäğlümät çaralarında kürsätelgän köç qullanunıñ yäşüsmerlärdäge tä’sire xaqında ezlänülär ütkärgän ide.

Sez köç qullanu sürätläreneñ yäşlärgä yasağan tä’sire xaqında ezlänülär alıp bardığız, nindi näticälärgä kildegez?

Brown: "Andıy tä’sirlär törle bula, häm monı yäşüsmerlärneñ berençe tormış täcribälärenä nigezlänep äytergä mömkin. Äytik, ägär yäşüsmer köç qullanu ğädäti ber xäl bulğan möxittä yaki ğailädä üskän ikän, ul inde mediadağı köç qullanu oçraqlarına künekkän bula. Ul kübräk köç qullanu säxnälärenä tartıla, häm köndälek yäşäyeştä dä anı kübräk köç qullanu filmnäre yäisä köç qullanulı sanaq uyınnarı cälep itä. Bu xäl mäxäbbät häm märxämät belän üskän balalarda isä başqaça bara, alar köç qullanu filmnären kürsä dä, alarga bik ise kitmi häm alar kübräk komediä, multfilmnär yäisä ölkännär öçen töşerelgän sex filmnär qararğa yarata. Yäğni ixtiaçları çağıştırmaça törleräk bula. Balaçağında köç qullanunı kürep häm tatıp öskän yäşlär isä, kübräk köçqullanuğa tartıla häm anı niçekter üz itä başlıy."

Sez äytep ütkän berençe törkem, yäğni köç qullanu oçraqların kürep, sizep üskän yäşlär, balig yäşkä citä başlağaç, alarnıñ agresivliğı da arta baru qurıqınıçı barmı?"Alar bolay da agresiv inde. Köç qullanılgan möxit keşene üzennän-üze agresivläşterä, häm monı nindider maxsus däwalaw yäisä cäzalaw çaraları kürmiçä üzgärtep bulmıy. Elekke köç qullanu oçraqları, tora bara üz tiräñdäge bar möxitne kontrol itügä omtılış tudıra, anı qabat qullanu ixtimalı arta. Şäxesneñ ruxiäte qaqşıy. Köç qullanunı sürätlägän media şundıy keşelär uyına ‘başta qıynap al, soñınnan sora’ digän töşençäne häm anı niçek başqarıp bula ikän digän ideanı urnaştıra. Mediadağı köç qullanunıñ iñ zur yoğıntısı şul - köç qullanuğa tartılğan, omtılğan keşelärne ul tağın da oçındıra, qıyulandıra, anı qullanu ixtimalın häm köç qullanudağı bäğersezlek däräcäsen arttıra."

"Qaysı yäştäge keşelär turında süz bara? Kübräk yäş balalar yäisä yäşüsmerlär turındamı?Barlıq yäştäge keşelär turında da. Yäş balalar älbättä qoral qullanu kebek äyberlär turında uylamıyaçaq äle, alarnıñ köçe häm köç qullanunı başqaru säläte çiklängän bulaçaq. Läkin bez beläbez ki, berençe mäktäptäge bala, öydä qarağan mediada niçek kürsätelgän bulsa aña nigezlänep şul däräcädä bütän balalarnı qıstıyaçaq. "

Virginiädäge atuda cawaplı Cho Seung-hui turında bik az beläbez. Sez bu waqiğä belän mediadağı köç qullanu säxnäläre arasında nindider ber bäyläneş küräsezme?

Älbättä, ul cibärgän qaysıber fotosürätlärgä qarağanda, bik tanılğan film qaharmannarı Arnold Schwartzeneger, Sylvester Stallone, Steven Seagal sürätläre küz aldına kilä.

Mondıy köç qullangan qaharmannarnıñ tä’sire yäş tamaşaçılarğa bik köçle. Bezneñ ezlänülärebezneñ qızıq näticälärennän berse - ägär dä köç qullanğan keşe uñay qaharman rolen başqarmıy ikän, anıñ yoğıntısı ğädättä bik tübän bula. Chonıñ kesäle xärbi bişmät kiep, ike qulına da qoral alıp töşkän süräte, anıñ monı şul filmnardan yäisä video uyınnarınnan aluına işarä itä. Anıñ ayırım ber qaharmanğa oşarğa teläwe bu oçraqta möhim tügel. Keşelär bu säxnälärne turıdan-turı kiterep çağıldırmıy, alar anı üz fikerläw prosesı häm uyları aşaütkärä. Mediada kürgän säxnäne ul älbättä üzençä yurap, üzenä turı kiterep, üz stilendä başqara. Minem imanım kamil - anıñ bu süräte elek kürgän filmnärneñ ber näticäse bulıp tora.
XS
SM
MD
LG