Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 06:15

Rusiä matbuğat ireklelege ölkäsendä soñgı 5 yıldağı iñ köçle çigenügä birelgän 3 il arasında


Bu isemlek dönya matbuğat ireklege könen belgelägän “Jurnalistlärne yaqlaw komitetı” tarafınnañ buldırıldı. Komitet 2002 yıldan xäzergäçä Rusiädä distägän jurnalistneñ üterülüen raslagan. Rusiädäge jurnalistlär, üz käseblären başqarğanda eşqına ezärlekläwlär häm yanawlarğa duçar bulalar. Saylawlar waqıtı yaqınaya başlaganda, däwlätneñ jurnalistlärne awızlıqlaw çaralarıda üz köçenä kerä başli.

Andrei Lipskiy pragmatik keşe. Novaya Gazetında möxärir urınbasarı bulğannañ birle, anıñ 3 jurnalistı xälaq bulğan.

“Novaya gazetında soñgı 7 yılda, osta yazuçılardan bulğan 3 qalämdäşebezne yuğalttıq. Kiläçäk turında plannarıbıznı bäxesläşkän tügäräk östäl yanda alarnıñ räsemnäre elengän. Prentsipte, süz ireklelege öçen iñ yoğırı bäyäne tülibez” Dönya matbuğat könen belgelägän Dönya buylap jurnalistlärneñ xoquqların küzätkän, Jurnalistlärne yaqlaw komitetı, Matbuğat iregeneñ iñ küp qısılğan 10 ilne belgeläp çıqtı. Xisabda Rusiä, Ethopia häm Gambiadañ qala 3nçe urında tora.

Lipsky fikerençä bu xisap bik şaqqarttırğıç tügel. Bügen Rusiädä jurnalist bulu bik xätär eş.

“Bu xällärne tuqtatu älbättä bezneñ öçen bik awır. Bez äle üz qalämdäşebezne Anna Politkovskayanı yuğaltunıñ täserendäñ qotıla almadıq. Läkin monda mäsälä käseb saylawı. Ägär dä döres jurnalizmgä bireläsen ikän, näticälären dä küzallarğa keräk. Basımnar häm qurqutular bulğanda, bik ğadi, ber närsä eşläp bulmiy. “ Anna Politkovskaya, Novaya gazetasında ezlänü yazuçısı, 2006nçı yılnıñ Üktäbrında Mäskäwdä öy eşege aldında atıp üterelde. Alın üterülüenä säbäb anıñ Rusiä xökümäte häm anıñ Çäçniädäge iminlek köçläre xaqındağı mäqaläläre näticäsendäder dip farazlana.

Politkovskaya Rusiädä üterlgän jurnalistlär arasında iñ tanılğan şäxsiälärdäñ berse ide. Läkin Jurnalistlärn yaqlaw komitetı beldergänçä, soñgı 5 yılda üterlgän 11 jurnalistnıñ üterülü eşläre äle dä yaqtırtılmadı.

Mäskäwdäge ğadättän tış xällär turında Jurnalistlek üzägendäge belgeç Mixail Melnikov tmenı däwam itä,

‘Rusiädä matbuğat iregeneñ bulmawına säbäb, xaqimiät organnarı häm militsiä köçläreneñ basımına bäyle. Bu basım açıqtañ yäisä yäşeren räweştä bulırğa mömkin.”

Vladimir Putinneñ xaqimiätkä kilüennäñ soñ, däwlät matbuğatnı qısa başladı. Küpçelek rusiäle öçen berençe mäğlümäti äsbab bulğan TV bötenläy diyärlek xaqimiät qulı astında. Töp TV kanallarınıñ 3e däwlätneke.

Bıyıl Dekäberdä Parlement saylawları ä kiläse yıl mart ayında Prezident saylawlarına äzerlängän Rusiädä, Radio kanallarına Oppozitsiä wäkelläre belän äñgemä buldırmasqa soralğan. Şul uq waqıtta Melnikov, Däwlät organnarı häm oyıştırğan cinäyätlär aradsındağı bäyläneşlärne tikşerergä telägän jurnalistlärnıñ küp oçraqta ezärlekläwlär häm yanawlarğa eläkkännären äytte.

Bez, atnasına ber tapqır, Jurnalizm ul – xätär käsep isemle astında yaña quşımta çığarabız. Anda, mäxsüs Jurnalistlärgä häm gazetalarğa qarata turıdan-turı yäisä yäşeren basım oçraqların yaqtırtıp çığabız.

Läkin Novaya gazitada eşläwçe, Andrey Lipsky, Rusiädäge Matbuğat ireklege turında äle dä üz ömetin saqliy.

“Matbuğatta sıyfatnı häm döreslekne buldırırğa telägän yäşlär ağımının tuqtamawı xaqında äytergä telem. Bu alarnıñ qurıqmawın kürsätä, alar bezneñ gazetalarda närsä bulğanıñ bik yaxşı belä. Xalıqnıñ, Qara monda yaña näsel, alar bik prgamatik, üzlären yaxşı kürsätä, bik iğtibarlılar diyüenä qaramastañ, eş xaqları äz bulsada eşlärgä kilälär.”

Läkin bu atna dönya kürgän ike xisap Rusiädäge Matbuğat ireklegen täñqiytläp çıqtı. Freedom House xisabı Rusiä isemlektäge 195 elneñ iñ töbendä uzğan yılğa qarağanda 6 ildän artta çigenep 165nçe urında kürsätte. Bu inde ireklek yuq digän süz.

Düşämbe könne isä, Däwlät departemantı belderüendä Rusiä matbuğat irege iñ naçar qısılğan illär isäbendä Äfğanstan, Misır, PakstanFilipin häm Venezuella saflarında kürsätelä.

M.K.
XS
SM
MD
LG