Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 14:40

Kosovo mäsäläse, Rusiädän başqa da xäl itelä alamı?


AQŞ Prezidentı George Bushnıñ Yevropağa säfäre, bügen Bolğarstanda bulğan soñğı tuqtalıştan soñ, tämamlandı. George Bush 8 konlek säfär barışında 6 däwlättä buldı. Sofiäğä qädär Buş Tiranada bulğan ide, anda ul Kosovo bäysez bulırğa tieş häm bu ozaqlamyı tormışqa aşırılrğa tieş, dip belderde. Ul üzeneñ bu qaraşın bügen, Bolğarstanda da qabatladı. Anıñ bu süzläre artında ni tora?

“Ahtissari planına küçü waqıtı citte. America Kovoso bäysez bulırğa tieş dip isäpli”– digän ide George Bush. Quşma Ştatlar prezidentı George Buş, bügen Sofiädä çığış yasağanda, elegräk Tiranda äytkän süzlären qabatladı.

AQŞ administratsiäse BMO wäkile Martti Ahtisaarinıñ planın yaqlap kilä. Älege plan Belgrad belän Priştina arasındağı söyläşülär näticägä birmägäç, tuğan ide. Ahtisarri planı nigezendä Kosovoga çiklängän möstäqillek birü qaralğan. Läkin plan BMO iminlek şurasında qarşılıqqa oçradı. Rusiä, Serbia qarşı bulğan mälğä qädär, plannı yaqlmayaçağın belderde.

Bu mäsälä AQŞ häm Rusiä arasındağı qarşılıqqa säbäpçe buldı. Kosovo mäsäläse, “tuñdırılğan nizağ”lar dip atalğan häm Mäskäwneñ täestirlege bulğan Dnestr buyı, Könyaq Osetia, Abxazia, Tawlı Karabaxqa barıp totaşa.

Ni säbäple xäzer AQŞ prezidentı Kosovo mäsäläsendä basım yasarğa buldı? Ul küz aldında närsäne tota?

Diplomatlar häm belgeçlär fikerençä, monda berniçä faktor bar. İñ berençe çiratta, AQŞ häm Yevropa häm wäkilläre uylawınça, Rusiä bu mäsälädä qaraşın üzgärtergä ciyınmıy.

Häm bu ütkän atnada Germaniäd bulğan 8-lek sammitında, Nicolas Sarkozy Kosovo mäsäläsendäge soyläşüne tağın 6 ayğa kiçekterü turında täqdim yasağaç, Putinnıñ anı kire qağuı açıq kürsätte.

Washigtonda häm Yevropanıñ küp illärendä dä, Kosovo mäsäläsendä süzu, möstäkilekne inde küptän kötkän töbäktäge wäzğiätne kiskenläşteräçäk, digän fikerdä toralar. Radikal qaraşta toruçılar, cirle xakimiätlärgä basımın arttıra bara. Xalıqara Krisiz törkemeneñ Kosovodağı wäkile Aleksandr Anderson bolay dip äytkän ide.

“Ägär Rusiä plannıñ qaraluın tuqtatsa, keşelär başqa plan turında uylıy başlıy. Aldağı aylarğa qarasaq, xäl tağı da awıraq bula ala, Rusiädäge kiläse yıldağı saylawlar monda östämä faktor bula ala.”

Momkin yullarnıñ berse, AQŞ häm anıñ berektäşläre BMO İminlek Şurasın Kosovo mäsäläsendä tiz arada tawış birergä ondäwe bula ala. Ägär Rusiä planğa veto salsa, ul bäxetsezlek alıp kilä torğan Pandora tartmasın açüçı rolendä bula ala. Priştinada küplär, Bushnıñ belderüen, Kosovo planı BMOda yaqlaw tapmasa, Kosovonıñ bäysezlegen Amerikanıñ üzeneñ genä tanıy aluına işärä itep qabul itte. Ämma Yeyvropa illäre dä bu yuldan barırmı. Belgeç Aleksandr Andersen, BMO rezoilutsiäsennän başqa Yevropa illäreneñ Kosovo planın berdäm yaqlawına şik belderä. Yervopa Berlege illärennän Slovakiä, Qıbrıs, İspaniä Kosovonıñ möstäkillegenä qarşı çığa. Fransiä, Germaniä, Brtianiä häm Skandinav illäre Kosovonıñ möstäkillegen inqar itmi. Yevropa Berlege illärenä bu mäsälädä urtaq qararğa kilü mäsäläsendä awırlıqlar tuarğa mömkin. Törle illärneñ qararları törle bula ala.

Bu iz çiratında butalçılıqlar kiterep çığara. Häm şul ul waqıtta, mondıy qarar Ahtisaari planın yuqqa çığuın da añlata. Çönki anıñ planı nigezendä Kosovo Yevropa Berlege kontrolle asttındağı il bulası ide. Mäskäw häm Washingtonnıñ Kosovo mäsäläsendä üz qaraşın ütkärergä teläwe, kiläçäktä awırlıqlarğa kiterä ala.
XS
SM
MD
LG