Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 16:51

Internettäge çikläwlär belän niçek köräşep bula?


Freedom House yaña xisabında, BDB illärendäge yaña senzuralaw ısullarıñ täfsilläp çıqtı. Qaysı ber illärdä hökümätlärneñ mäxsüs yünäleşlärennäñ berse, üz watandaşlarınıñ uquğan internet saxifälären kontrol astında totu häm kiräkkän çağında internet saxifälärenä kerüne çikläw eşe ğadäti ber küreneşkä äylände. Bez, hökümätlärneñ internetkä niçek senzura kertüe xaqında bez BT Counterpane, internet iminlege şirkäteneñ Texnik eşläre mödere Bruce Scheierdañ soraştıq.

İnternet saxifälärenä ber Hökümät räsmiye niçek çikläw kertä ala?

Komputer çltärennäñ kilgän mäğlümätne çikläwçe komputerğa urnaştırılğan Mäxsüs kertä-sitemı yärdemendä.

Här ber ildä, ul il öçen internet xezmäte birä torğan berniçä internet täminçese bar. Häm alarğa hökümät tarafınnañ, keşelärneñ kerüe xuplanmağan internet addressläre birelä. Şulay itep sez kerergä telägän addressnı yazsağız da ul saxifägä kerep bulmi, ber ni kürenmi.

Çiklängän saxifälärgä, közge-saxifäläre aşa kerep bula dilär, Närsä soñ ul?

Közge-saxifä ul, asıl säxifädän nösxäse bula, yağni ber uq mäğlümätne başqa adresslär aşa berü ısulı. Ul küp oçraqta bik näticäle bula, küp mäğlümat bulğan saxifälärgä küp keşe kerü säbäble ul saxifäneñ tığımğa oçrawı ixtimal. Näk şul uq saxifäneñ közgese aşa küp keşe şul uq mäğlümätne başqa adrestä taba ala. Közge-säxifä asılı belän ber uq addresstä bulırğa yäisä qayçağında başqa addresstä dä bula ala. Bu eş, serzura kertü yäisä sörtep taşlanu ixtimalinä qarşı eşlänä.

Dimäk Berär ildä berär xalıqara oyışmanıñ saxifäse yabılsa, mäğlümätne citkärü öçen başqa yullar barmı?

Älbättä, bu bik yış qullanığan ısul, ägärdä säyäsi itep qaralğan ber oyışma bulsa, mäğlümätne niçektä bulsa citkerü yulların ezliyäçäk. Ägärdä anıñ adressı berär ildä tomalanğan bulsa, ul başqa ber urında közge-saxifäne buldırırğa tiyeş.

Berençe qaraşta internettä çikläw kertkän xäkümätlär texnologiä yağınnañbik ük alda kitmägän, şulayda alar niçek itep internetkne çikläw kertü ısulların tizgenä üzläşterä alğan?

Sensura öçen bik küp törle äsbablar bar. Alarnı tabu bik qatlawlı tügel, anıñ öçen ällä ni kiräkmi, barsıda satıla häm böten kompter kibetlärennäñ alıp bula. İnternet xizmäte täminçeläre, internettä telägän öleşenä çikläw sala ala. Alar monı uñdırışnı arttıru öçen eşli ala, böten internatnı qayğırtıp torasıları kilmeder, ägärdä hökümät internet xizmäte tämin itüçelärgä çikläw kert disä alar monı bik ciñel, añsatqına eşli ala.

Sez, keşelärgä internet saxifälärenä çikläw kertü yäisä çiklänelgänne açu xezmäte bergän ber şirkättä eşlisez, sensurlaw mäsäläse soñgı waqıtta arta bara mı ällä kime bara mı?

Senzura internetkä zıyan kitärä digän yış qabatlağan äytem bar. Läkin bu qarşılıq barıber Mäğlümät faydasına eşlär. Äye çikläwlär bik küp, iñ zur misalı Qitaydağı çikläw divarı dip atalğan senzura. Anonymiser kebek kemneñ-qaysı saxifägä kerüen yäşerä torğan programnarğada çikläw kiterelgän waqıtlar bula. Bu yarış äle däwam da itär, läkin böten bu yarışlar mäğlümät faydasına bulır. Çönki mäğlümät bulırğa, kürenergä tiyeş, anı çikläp bulmas, bu ber tuqtawsız yarış. Çikläwne ütä alırlıq äsbablarnıñ da eşlämäwe awırlıq tudıra ala. Bez söylägän bu äsbablar qaysı ber illärdä qullanuı çiklängän buluına ışanam. Läkin niçektä bulsa mäğlümät barıber üz yulın tabır.
XS
SM
MD
LG