Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 08:24

Urıs teleneñ elekke sovet illärendä abruyı töşäme?


Mäğlüm bulğança, Rusiä prezidentı Vladimir Putin 2007 yılnı Urıs Tele Yılı dip iğlan itkän ide. Şuşı uñaydan Rusiäneñ üzendä häm çit illärdä urıs telen üsterü maqsatı belän distälägän çara ütkärü qaralğan. Ämmä, zamanında bar Sovet berlegendä söyläşelgän urıs tele elekke sovet illärendä inde yuqqa çığa bara digän şöbxälär bar.

Şuşı yıl başında Parijda ütkän Urıs Tele Yılın açu tantanasında oyıştıruçılar ber zur şiğär elep quyğan ide. "Urıs tele: Ğälämdä aralaşu öçen berençe tel" digän süzlär belän. Tantananı oyıştıruçılar, urıs tele Berläşkän Millätlär oyışmasındağı 6 räsmi telneñ berse, dip maqtandı. Yıl däwerendä ütäçäk bu çaralar urıs teleneñ häm mädäniäteneñ çit illärdä abruyın arttıraçaq digän ömetlär belderde.

Ämmä belgeçlär fikerençä, zamanında bar Sovet berlegendä söyläşelgän urıs tele xäzer elekke sovet illäreneñ kübesendä qullanıştan çığa bara:

"Berençedän, urıs telen belüçelär kimi. İkençedän, yäş buyın urıs telen ölkännärdän naçarraq belä. Öçençedän, mäktäplär sanı kimede. Sovet çorında urıs telen uqıtqan mäktäplär statusların yuğalttı" dide Rusiä Fännär akademiäseneñ Urıs tele institutı mödire Leonid Krasin.

Elekke sovet respublikalarınıñ ni barı 5-ndä urıs tele äle dä räsmi tel bulıp sanala: Belarus, Qazaxstan, Qırğızstan, Tacıqstan häm Üzbäkstanda. Läkin xättä bu illärdä dä tel mäsäläse çeterekle bulıp qala.

Äytik, Belaraus oppozitsiäse prezident Aleksandr Lukaşenkanı ilne urıslaştıruda ğayepli häm berlarus telen berdän-ber räsmi tel itep qaldırırğa çaqıra.

Törkmänstanda da urıs teleneñ abruyı könnän-kön kimi bara. Qayber töbäklärdä urıs mäktäpläre yabılğan. Törkmän universitetında Urıs filologiäse bülege 2002 yılda uq yabılğan ide. Däreslär törkmän telendä bara, urıs tellelär belem ala almıy.

Urıs tele institutı mödire elekke sovet illären urıs telen taşlamasqa çaqıra:

"Mäğärif, fän ölkäsendä alarnıñ üz atamalar sisteması yuq. Bu yä xalıqara atamalar, latin-grek telennän kergän, yä isä urıs telennän, äytik, finans, sanaq atamaları" di Leonid Krısin.

Elekke sovet illärendä urıs teleneñ äle dä saqlanuın iqtisadi bäyläneşlär belän añlatıp bula. BDB illärennän millionlağan keşe Rusiägä eşkä kilä, kübese urısça söyläşä.

"Bezneñ ğasırlarğa suzılğan bäyläneşlär bar. Alarnı özep bulmıy. Bu illär Rusiä belän çiktäş. Dimäk ul bäyläneşlär gel bulaçaq" dide Urıs Tele Yılı çaraların oyıştıruçılarnıñ berse, mädäniät ministrı urınbasarı Andrei Busıgin.

Şuña da qaramastan, qayber elekke sovet illärendä urıs teleneñ aqrınlap yuqqa çığuı bik tä ixtimal:

"Äytik, Üzbäkstanda urıs telen belü, aña ixtıyac bik nıq kimede. Berniçä distä yıldan, ul anda yuqqa çığaçaq, yağni, ber çit tel bulıp qalaçaq" dide Urıs tele institutı mödire Leonid Krısin.

Bu wazğiätne Baltik buyı, yä isä Könçığış Yewropa illärendä dä küzätep bula. Äytik, Azatlıq radiosınıñ baş fatirı urnaşqan şul uq Çexiädä, ölkän buın wäkilläre urıs telendä beraz söyläşä, sovet çorında alar anı mäktäptä öyrängän. Ä menä yäş buın wäkilläre urıs telen inde belmi.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG