Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 07:41

Yuğalğan keşelär könendä - Xalıqara törkemnär alarğa iğtibarnı arttırırğa çaqıra


Qaysı beräwlär, suğıştan qaçqan. Başqalar tön urtasında qulğa alınğan häm tağın alardañ ber xäbär bulmağan. Suğışta ülep, bilgesez qaberlekkä cirlängän keşelär sanı da äz tügel. Dönyada barlıqqa kilgän här ber tärtepsezlek häm nizaq keşelärne ğailäsennäñ ayırıp bilgesez yuğaluğa tap itkänder. Bügen, Xalıqara Yuğalğannar könen belgelängändä, dönyanıñ tanılğan ike zur torkeme, yuğalğan keşelär häm alar ğailälärenä qarşı kübräk bulışırğa çaqırdı.

2001nçe yılnıñ 18nçe may köne Larisa Aşxorova xäterendä tirän ez qaldırğan kön.

Ul, Rusiä köçläreneñ Çäçniädäge öyeneñ işeğen şaqığan kön, qalğanıñ üzennäñ tıñlıyq:

“Ul könne irtä bez işekkä bärgän qatı tawış belän uyandıq. Min närsäder bulğanıñ sizenep aldım. Sikerep torıp, - tuqtağız xäzer açırğa kiläm - dip qıçqırıp işekkä taba çaptım. Läkin alar min ölgergänçe, işekkä bärep kerde dä Mine diwarğa teräp, qoralnı miña taba tottı. Annañ alar yoqı bülmäsenä kerde häm ber ni soramiy iremneñ qulınnañ totıp,boğawlap başına qapçıq kiderdelär. Häm cirgä ırğıtıp isemen soradılar da annañ alıp kittelär.”

Ul irtä alıp kitkän keşelärdäñ altısı sonınnañ üle tabıldı di Asxorova. Läkin anıñ öçen ireneñ başında yılap utırırlıq suiq qaber taşı da yuq.

Dönyanıñ küp cirendä, Asxarova misalında bik küp keşe bar. Alar tuğannarınnıñ, xäyättä yäisä ülgän buluın yıllar buyı qaylarda yäşäwlärendä belmilär.

“Törle nizaqlar yäisä köç qullanular waqıtında yugalğannar sanı yöz-meñlärçä.”

Bu Carla Haddad süzläre ide, Ul Xalıqara Qızıl Xac törkemedä yuğalğan keşelärne ezläw belän mäşğül. Anıñ törkeme, dönyadağı yuğalğannar ğailäsenä kübräk iğtibar kürsätergä digän yaña xisap belän çıqtı.

Qızıl Xac törkeme, Ğiraqnıñ üzendägenä, suğış yılları häm Saddam Rejimi waqıtı belän bergä soñğı yıllardağı nizaqlar waqıtında yaqınça 375 meñ keşeneñ yuğaluı turında belderä.

Yewropada da şul isäptän yuğalğannar sanı bik küp. Tawlı Qarabağ- häm Görcesttannıñ Könyaq Ossätiä häm Abxaziädä çıqqan fetnälär waqıtında küp keşe yuğala. Häm, könbatış yaqtaraq, Balkan suğışı qorbannarın da iskä alırğa keräk.

Bosniädä äle yuğalğan mäyetlärne tanu öçen dä, Xalıqara yuğalğan keşelär komissiäse tarafınnañ küp eş başqarıla. Älbättä ülgänneñ kem buluın tanuı bik awır eş, qaysı beräwlärneñ inde, kümäk qaberleklärdä mäyet äğzäläre başqalar belän butalğan yäisä yuğalğan xäldä. Läkin bu eştä ğiylem yärdemgä kilä. Alar qorbannıñ DNK ürnäklären, tuğannarı belän çağıştırıp taba ala. DNK yärdemendä distä meñ keşeneñ mäyete tanılğan. Häm komissiä qalğan 13 men yuğalğan qorbannı da şulay uq DNA yärdemdä tanılır digän ömettä qala.

Larisa Aşxorova, irene yuğaltuına 6 yıl tula inde. Ämmä ul äle dä ğadellek, hiç yuğı tormış iptäşeneñ yazmışı turında ber süz bulsa eştü ömete belän yäşi.

Ul xaman iren alırğa niçä xärbi maşina kilgäneñ xäterli, Läkin ber kemdä di ul awır sulap, anı eşetergä telämi di ul.
XS
SM
MD
LG