Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 15:01

Christian Science Monitor: Yevropada mäçet manaraları qalqa: İslam üseştä


Amerikanıñ dañlıqlı matbuğat ürnäklärennäñ, Christistian Science Monitor (CSM), Yewropada salına torğan mäçetlär, bu qiytğada İslamnıñ canlanuınıñ ber işaräse dip añlatma kiterep, distä yıllar idän astınada häm baqçalarda ğiybädätlären ütägän möselmannar, Yewropa buylap xäzer mäçet tüzi, ictimğıy tormışqa quşıla dip yaza.

Gazeta, Almanyanıñ üzendä genä, salına torğan mäçetlär sanıñ 184 bulğanıñ iskä töşerä. Gazeta açılğan mäçetlärneñ, zur kibetlär häm sotsial qorılmaları belän bergä cämäğatçelekne üzenä magnit kebek tartuı xaqında yaza. Distälärçä yıl idän astında häm baqçalarda ğiybädät itärgä mäcbur bulğan möselmmanar, xäzer inde İslamnıñ dönyanıñ iñ tiz tarala torğan din bulğanıñ kürsätergä telägändäy, yewropanıñ törle cirlärendä balqıp çıqqan mäçetlärdä namaz uquların yaza. Waqıtında, eş ezläp gästarbaytır bularaq kilgän möselmannar alar Germaniänıñ suğıştañ soñğı iqtisadınıñ çäçäk atuına zur öleş kertep bulışqan xalıq- alar bu cirgä kilü belän barı tik Yewropanıñ tışqı kiäfäte üzgäreş kertmäde, şul uq waqıtta sotsial tormışına da täser itte digän faraz kiterä, Christian Monitor.

Mäçetlärneñ, möselmannar tarafınnañ cämğiyätçelekkä totaşunıñ simvolı bularaq kürelsädä, qaysı ber keşelär anı ‘paralel mädäniät’ bularaq yurıylar digän farazlarnı kiterä gazeta. Bu qaraşlardan berse, Giessen Üniversitetında Säyäsi belgeç bulıp eşlägän, Claus Leggewineke.

“Möselmannar xäzer kürene başladı. Alar zatlı mäçetlär tözep üzlären tiyeşleçä kürsätä ala. Germanianıñ simvolik küreneşendä urın alırğa teli häm “menä bez mondabız häm monda qalırbız da” dip äytergä telilär” di.

Frankfurtta eşçe bulıp yäşägän, Halif Kuzpınar, Gazetada telgä alınğan keşelärdäñ berse, ul, “33 yıl buyı idänastında ğiybadät qıldıq. Xäzer zamança mäçetlärebez, park urınnarıbız bar. Balalar da yöri ala, yäşlärgä barlıq mömkinçeleklär tudırılğan. Keşelär täqdirne yawlıy alırlıq eşlär eşlärgä tırışalar di ul.

Gazeta şul uq waqıtta, mäçet tözügä qarşı çıqqan qaysı ber almannarnıñ qaraşlarına da urın birä. Germaniä qanunnarına qarağanda, här ber dini törkemneñ üz ğiybadät urnına iä bulırğa röxsät itsä dä, mäçetlärneñ yaraq kiläçäkne küz aladına totğanda, problem tudıra alaçaq digän qaraşta torğannarın äytä gazeta.

Öyeneñ qarşısında, zur kibet östendä qalqqan mäçet-manaralarğa qarşı açu beldergän Wolfgang Kopp, bolardañ berse. Bu töştä market bulırğa tiyeş ide, ä mäçet tügel di Kopp, yaqın arada problem bulırlar äle alar digän qaraşın salıp. Klaus Endter isä, Hessen şähärendä, xristian ğalime. Ul, ‘Möselmannarnıñ mäçetläre bar, bu oçraqta alarnıñ işek allarında namaz uquları ni qadär döres bula ala? digän soraw birä. Endter, Almannar tağı qayçanğaça möxacirlär ile bulğannarı çıñ barlığına küz yomıp yäşi alırlar? Dip öste ul.

Almanyanıñ iqtisadi üseşenä zur öleş kertkän, Möselmannarnıñ inde monda urnaşuların iskärtän Christian Monitor gazetası, möselmannarnıñ arta barğan iqtisadı köçläre belän kübräk mäçetlär sala başlawın, ber distä yıl elek alar ber niçä bulğan bulsa, xäzer alarnıñ sanı 159, häm 184 ğiybädät urnı tözelä.

Jürgen Kinden, yañalarda ğına, manara häm gömbäzle mäçet salırğa röxsät itkän Acheen şähäre başlığı. Ul mäçetkä qarşı buluçılarnı yaqlamıy.

Möselmannar cämğiyätneñ ber öleşe bulğanınıñ ber işaräse dip añlata ul. Liden kebek uylamağannar da bar älbättä. Wiesenbaden şähärendä mäçetkä qarşı oyıştırılğan çaralarğa qatnaşqan, Regina Ebenich, Demokratik üzençäleklärebezne saqlarğa tiyeşbez. Cämğiyätne saqlarğa. Ni öçen möselman qızları yözü däreslärenä yäisä legerlarga yörme? Digän soraw birä. Ä, mäçetkä qarşı watandaşlar törkeme başlığıWilli Schwend isä, “Ber mäçet ber waqıttada barı tik ğiybadät qıla torğan urın bularaq qalmıyaçaq” digän qaraşta tora. Schwend uylarınça, Möselmannar açqan mäçetläre aşa Germaniägä şäriğatne kiteterergä teli. Gazeta, Schwend yasağan çığış, Berlinneñ kön yağında yaqlaw tabuın häm şähärneñ elekke komunist cirendä salırğa cıyınğan manaralı mäçetkä 6 meñ 500 alman qarşılıq beldergän.

Amerika gazetası, şul uq waqıtta mäçet tözeleşlärneñ şul uq waqıtta mädäniätlär qarşılığın tudıra digän faraz kiterä. Köln şähärendä salınaçaq, tüzüe betkän waqıtta isä 2 men keşe sıydırışlı, Almanyanıñ iñ zur mäçete bulaçaq yaña mäçet tözeleşenä, bik küp alman din ähele häm säyäsätçelär fatixaların birde dip yazgan gazeta, qıru waqıtın kiçerkän, almanyanıñ dañlıqlı yazuçısı Ralph Giordanonıñ fikerlärenä urın birelgän. Giorda fikerençä, Almanlarnıñ Radikal islam qurquı, möselmannarnıñ intigratsiäseñ qomaçawli dip belderä.

Gazeta, tikşerenüeb Klaus Endter süzläre belän yomğaqli. Sezlärne eşlär öçen çaqırabız, Räxem itegez, dip qarşı anğannañ soñ Läkin, idänastında, keşe kürmägän cirlärdä genä ğiybädät itä alırsız dip äytä almassız. Möselmannar cämğiyätçelekkä yaraqlaşırğa teli, inde külägä astında yäşärgä telämi.
XS
SM
MD
LG