Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 17:26

Üzäk Aziada tübän eş xaqları, illärne rişwätçelekkä etärä


Üzäk Aziä illärendä soñğı arada, däwlät eşendä xezmät itkännärneñ eş xaqları arttırılsa da, töbäktäge urtaça eş xaqı 100 dollardañ da artmi. Älbättä, bu xällär, neftkä bay Qazaxstanğa qağılmı, anda azaq tölekkä digändä dä 100 dolar köçkä citä. Tübän eş xaqı, Üzäk Aziada kiñ taralğan korupsiä belän rişwätçelekkä kitä.

Ziyadulla Razzoqov, Üzbäkstannıñ Cizzax töbägendä uqutuçı bulıp eşli. Ul aylıq alğan 80 dolar eş xaqı belän, 5 keşelek ğailäse öçen ipi, may, yäşelçä kebek töp azıq-tölek äyberlärne genä alalğanıñ äytä.

Bu xäldä ğailä küp närsädäñ mäxrüm qala, “Uquçı digändä, anı aşatırğa, kiyenderergä, mäktäp äyberlären alırğa keräk. Bolarnı alırğa mömkinçelegebez yuq. Bezneñ alğan eş xaqı, bazarda satılğan bu äyber-yaraqlarnı alırğa citmi. “

Razzoqovnıñ xäle, Üzbäkstan häm Üzäk Azida yäşägän gomum xalıqnıñ xälen taswirle. Töbäktäge däwlät xezmätendä eşlägännärneñ eş xaqı belän ay axırına çığıu bik çiten.

Töbäktäge illär arasında aylıq räsmi xezmät xaqı, Tacikstanda 39 dollardañ, Qırğızstanda 96 dollarğaça üzgärä ala. Tacikstan xökümäte, kiläse aydañ başlap xezmät xaqın 50 prosentkä qadär kütärergä wäğdä birsä, Törkmänstanda Senyäbrdañ başlap, uqutuçılarnıñ eş xaqı 40 prosentkä arttılaçaq ikän.

Qırğızstan, eş xaqlarıñ yıl başınnañ başlap äkerenläp arttırıla başladı. Üzbäkstanda, Sentäbr ayında, Bäysezlek köne çaralarında, Üzbäk Prezidentı, İslam Kärimov, xökümätneñ däwlät xezmätkärläreneñ eş xaqı küpkä arttıralaçaq dip belderde.

i>“Kiläse 3 yıldañ başlap, bezneñ wazifalarıbız başında, däwlät xezmätendä eşlägännär belän ber rättän pensiadağılar häm uqıçılarnıñ aqçasıñ, 2 tapqır arttıraçaqbız."

Şulayda, Üzäk Aziada xalıq, artqan eş xaqı bolay da tormışların ällä ni alıştırır dip ömetlänmiy.

Xalıq, alğan eş xaqı belän üskän bäyälär arasındağı ayırmanıñ zur buluınnañ zarlana.

Qırğızstanda, Mäktäp uqutuçılarına tülängän eş xaqı ayına, 40 belän 70 Dollar arasında alışa. Bu aqçağa 20 kilo sıyır ite belän, 10 kilo sarı may alıp bula.

Üsemlek mayınıñ kilosı 1, ä ber kilo itneñ bäyäse 4 dollar torğan Tacikstanda isä, tabiplär alğan aylıq aqça, 35 dollar ğına.

Töbäktä xökümät qayçan xezmät xaqıñ arttırırğa cıyınsa, şul uq waqıtta bazarçılar da bäyälärne arttırırğa aşığa. Moña östäp şähär çitendä eşlägän bik küp tabip häm uqutuçılar eş xaqların waqıtında alalmiy, qay çağında aqçaları 2-3 ayğa kiçekterelep tülänä.

Şul xäldä, bu keşelär niçek yäşi dip sorıysız mı?

İsemen äytergä tilämägän Törkmän awılındä yäşägän ber apay, radiobızğa, köne buyına eşlägän bik küp keşe, üzlärenä östämä kerem kertü yullarıñ tabarğa tiyeş di.

“Xalıqqa aqça citmi, Yäşärgä aqça tabuı bik qıyın, Küp keşe baqçalarında cimeş, yäşelçälär üsterep, bazarlarda satırğa tiyeş. Xalıq tormışın şulay itep däwam itä."

Tübän xezmät xaqı, aralarında tabiplär, uqutuçılar häm möhändeslär bulğan yöz meñlägän keşene Rusiädä möxäcer bulıp eşlärgä kitärgä mäcbür itä.

Üzäk aziadağı bu awır şartlar, xatınnarnı, kiyem-qalfaq tegü kebek şöğellärgä öyrätkän. Bularğa östäp, çäçäk satu, basuda eşläw häm mallar qaraw östämä kerem eşläw öçen başqa mömkinçelek yulları bulıp qala.

62 yäşendäğe Märimä hanım, 3 distä yıl tabibä bulıp eşlägännäñ soñ, layıqlı yalğa çıqqan. Ul, Üzäk Aziadağı ğailä tärbiäse, iqtisadıy awırlırlar belän köräşergä alarğa yärdäm itä di.

Ul, Üzäk Aziada zur ğailälärneñ buluı, alar eçendäge här ber äğzäneñ, ğailä tormışın alıp baru öçen üz wazifasında eşläp öygä aqça kitere. Eşli almağan qartlar balaları yäisä tuğannarı qaramağında yäşi di.

Märimä apay, üzeneñ bazar yäşelçä satqanı xaqında söyle:

"Tabibä bulıp eşlägän öçen miña yaqınça 25 dollar tülelär. Bu aqça belän küçkä öy çığımnarın ğına tüli alam. Ägärdä balalarım bulmasa häm östämä eştä eşlämägän bulsa idem, bu aqça belän yäşäp bulmas ide."

Belgeçlär bu tübän eş xaqı, rişwätçelek häm korupsiägä kitä di. Uqutuçılar xättä härber imtixan häm test öçen aqça soriy ikän. Ğadättä xastaxanälärdä tabipkä baru buşlay bulsa da, soñğı arada Tabipkä qarağanı öçen aqça tüläw ğadätkä kergän.

Transparency İnternational, böten dönyadağı korupsiägä qarşı köräşkän törkem.

Anıñ 2006nçı yılda çıqqan xisabında, 4 Üzäk Aziä ile Qırğızstan, Tacikstan, Törkmänstan häm Üzbäkstan Dönyada karupsiägä birelgän 20 il arasında tora.
XS
SM
MD
LG