Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 10:44

Rusiädä korrupsiägä qarşı köräşep bulamı?


Comğa könne Rusiäneñ yaña premier-minsitrı Viktor Zubkov prezident Vladimir Putinğa yaña xökümät turında täqdimnären citkerde. Näq ber atna elek, Dumada raslanır aldınnan yasağan çığışında, Zubkov korrupsiägä qarşı köräşne töp maqsatlarınıñ berse dip atağan ide. Rusiäneñ yaña xökümät citäkçese şuşı maqsatına ireşä alırmı?

Uzğan comğa Dumada premier bulıp raslanır aldınnan yasağan çığışında Viktor Zubkov korrupsiägä qarşı köräşne töp maqsatlarınıñ berse dip atadı:

"Korrupsiä cämğiätebezgä señep kergän. Şuña kürä, mömkin qädär tizräk çaralar kürergä kiräk. Başlap, korrupsiä turında qanun qabul itergä. Çönki bu turında küp söylibez, ä anıñ närsä ikänen, aña qarşı niçek köräşergä ikänen berkem dä belmi" dide Rusiäneñ yaña premierı.

Berençe qaraşqa, korrupsiägä qarşı köräşü öçen Zubkovtan da qulayraq keşe bula almıy. 7 yıl finans küzläw idaräsen citäklägän keşe Rusiädä här milekneñ qayan häm niçek kilep çıqqanın yaxşı belergä tieş.

Läkin, ikençe yaqtan, küzätüçelär Zubkovnıñ bu köräştä uñıqşa ireşä aluına şiklänep qarıy. Korrupsiägä qarşı köräşlär Rusiä tarixında da, sovet çorında da küp buldı, näticälär ällä ni quanırlıq tügel.

Xalıq Fikere Fondı uzğan atna ütkärgän fiker beleşügä qarağanda, rusiälelärneñ 2/3-se korrupsiäne beterü mömkin tügel digän fikerdä. 4/5-e bu mäsäläne eş xaqların kütärep kenä xäl itep bulmıy digän. 28%-tı şuşı yılda kimendä ber tapqır rişwät birgän.

Mäsälä şunda – korrupsiä Rusiädä säyäsi sistemnıñ iñ tübäsenä qädär ütep kergän. Duma räise urınbasarı LDPR partiäse citäkçese Vladimir Jirinovski Ekspert jurnalına äytüençä, Rusiädä ministr urındığı 10 million euro tora, gubernator urını da şul çama, deputat bäyäse – 5 million çaması.

Zamanında Vladivostok merı, xäzer Duma deputatı Viktor Çerepkov Regnum agentlığına äytüençä, 2 dikäberdä ütäçäk parlament saylawlarında partiä isemlegendä yaxşı urın alu öçen 7 million dollar tülärgä kiräk. 2004 yıl belän çağıştırğanda bu 3 millonğa kübräk, di ul.

Dönyada korrupsiäne küzätep baruçı Transparency İnternational oyışması belderüençä, korrupsiä ğädättä xakimiät büleneşe häm civil cämğiät bulmağan, qarar qabul itü qağidäläre añlaşılmağan cämğiätlärdä çäçäk ata.

İndem atlı tikşerenü törkeme citäkçese Georgy Satarov fikerençä, bu şartlar Rusiädä ütälä: xökümät, burokratiä östennän kontrol dä, säyäsi köräş tä, çın oppozitsiä dä, matbuğat ireklege dä yuq däräcäsendä.

Äytergä kiräk, korrupsiä belän säyäsät arasında çiklärneñ qalmağanın yuqğarı citäkçelek üze dä tanıy. Fradkov xökümäten taratıp, anıñ urınına, korrupsiägä qarşı köräşergä tieşle yaña xökümät bilgeläw qararın Putin näq menä kiläse saylawlar waqıtında ışanıçlı xakimiät kiräklege belän añlattı.

Tik menä, inde äytelgänçä, Rusiädä korrupsiägä qarşı köräşlär küp buldı. Vladimir Putin anı 1999 yılda, prezident kompaniäse aldınnan, annarı 2003 yılda Duma saylawları aldınna iğlan itkän ide.

Şuña kürä, bu yañası da, saylawlar ütep, 6 aydan soñ onıtılsa, berkemgä dä ğäcäp bulmastır.

ali ğilmi
XS
SM
MD
LG