Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 04:54

Tatarstan jurnalistları il gizә










Bu kөnnәrdә Tatarstannıñ "Altın dәwlәt" film studiәse hәm "Yaña ğasır" telewideniә kanalı xezmәtkәrlәre Tөrkiәdә tatar xalqınıñ qayberlәre ber mөddәt tә bulsa bu ildә yәşәgәn ataqlı şәxeslәre: Yosıf Aqçura, Sadri Maqsudi Arsal, Ğayaz İsxaqıy, Musa Carulla Bigiev kebek zıyalılarnıñ tormış hәm xezmәt yulların yaqtırtuçı dokumentәl film tөşerü belәn mәşğül.

Gomumän Tatarstannan mondıy televizie tөrkemnәre kilgәndә alarnıñ xezmәtkәrlәre, yәğni rejisorlari, operatorlari hb.lar ğomumәn ber awız tatarça da belmegennerden tora. Alar intervyulәr alganda Rusça soraw bireler, ә alar yanında yөrgәnnәr şunı tatarça yaki tөrekçәgә tәrcemә itәlәr. Yarar Istanbulda Tatarstannıñ wәkalәtle wәkilçelege bar. Nәticәdә soraw birgәn rejiser intervyü yasalgan şәxesneñ üzenә ni cawap birgәnen dә aŋlamıy. Yarar Musa Bigine tөşergәn tөrkemneñ yanında Bigeev turında belgeç Dr. Aydar Xәyrutdinov bar ide. Ul şuşı proyekt belәn citәkçelek itkәnlektәn şuşı programma uñışqa ireşer digәn өmet bar.



İkençe tөrkem isә 100 ataqlı tatarnı tөşerәlәr ikәn. 2005-nçe yılda “100 vıdayuşçixsya tatar” digәn kitap çıqqan ide. Bu yulı isә 100 ataqlını yañadan bilgelәgәnnәr ikәn inde bolar arasında Lenin dә, Şalyapin da bar. Bәlki Bauman da kergәnder bu isemlekkә, bit ul Qazannıñ iñ mәşhür uramına isem birgәn Bolşevik. Tatarnıñ yaki Tatarstannıñ ataqlı şәxeslәre gel üzgәrep tora. Bu inde sovet çorı traditsiәse bulsa kirәk. Mәğlüm yuğarıda isemnәre әytelgәn Aqçura, Mәqsudi, İsxaqilar Sovet çorında ğomumәn tıyılğanlıqtan tatar xalqı alarnıñ isemen yaña ğına өyrәnә başladı. Tөrkiәgә kilgәn hәrber jurnalist gel bolar turında ğına soraw birә. Alar өçen yaña lәkin Tөrkiәdәgelәr өçen inde bik tә qızığı qalmağan bu şәxeslәr turında hәr kilgәn jurnalistqa şul uq leksiәlәrne uqu asılda intervyu birüçelәrneñ dә başın әylәnderә başlağandır. Ğomumәn Tatarstanlı jurnalistlar üzlәre tөşergәn şәxeslәrneñ ber әsәren dә uqımağannar. Dөres qaydan tapsınnar inde? İsxaqidәn tış berәwneñ dә әsәre Tatarstanda dөnya kürmәde bit.



Tatarstanlı jurnalistlarnıñ yış qına birgәn sorawlarınnıñ berse isә ”sez üzegezne kem dip xis itәsez, tatarmı, tөrekme?” Bu sorawnı asılda şuşı jurnalistlarnıñŋ üzenә birergә kirәkter. 2002-nçe yıldağı xalıq isәben alu statistikalarına kürә, 5,5 millon tatar bar ikәn. Ütkәn 1989-nçı yılgı xalıq isәben aluda 1,5 millionnan artıq tatar üz tuğan telen belmi dielgәn ide. Bu yulı şiksez bu san üskәnder. Sovet çorında Rusça sөylәşkәn, sotsializm ideaların üzlәştergәn “sovet keşese” barlıqqa kiterü protsesı bara ide. Internatsionalizm istmennәn balalarğa Vil, Kim,Lenera, Marlen, Renat kebek isemnәr quşıldı. Xәzerge çorda isә Rusça ğına sөylәşkәn, milli añı bulmağan “Rossianin”lar citeşterelergә tırışıla. Ni xәtle Putin “Rusnıñ tiresen qazısañŋ astınan Tatar çığa” disә dә, tire inde qalınlaşqan, qayışlanğan.



Şunıñ өçen bulsa kirәk tatarlar Rusça belәn genә üskәnlektәn çit illәrgә çıqqaç, yıraq diasporada yәşәgәn tatarlarnıñ Rusça belmәwenә şaqqatalar. Dөnyada bit Rusça tügel, ә ingliz tele xөkem sөrә. Şuşı faktnı belmәwlәre şaqqatunıñ tөp sәbәbe. Mәğarif sisteması üzgәrep betkәç, yәğni xәtta Tatarstanda da Tatar mәktәplәre qalmağaç, tatar tele, әdәbiat hәm tarixı uqıtıludan bөtenlәy tuqtalğaç baytaq keşeneñ çit il tatarları belәn dialogları bөtenlәy өzelәçәk dip faraz itü өçen zur belgeç bulırğa kirәkmi torğandır.

İstanbul, Әxtәm İbrahim

XS
SM
MD
LG