Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 14:49

Title News


Keräşen tatarı V.Merşinov: «Millätne din tügel, tel bilgeli» /Tatarstan yäşläre/

Tatarstan Respublikası Konstitutsiäseneñ yaña proektı qaralu uñayınnan Tatarstan yäşläre gazetası jurnalistı Riman Ğilemxanov Tatarstan xalıq deputatı, Konstitutsiä komissiäse äğzası Tufan Miñnullin belän äñgämä qorğan. Bügenge xälne deputat Mäskäwdä diktatura qurqınıçı başlanuın belergä torğan fakt, ä bezneñ çigenüne Mäskäwdä demokratiäneñ çigenüe dip qabul itärgä kiräk dip sanıy. Tufan Miñnullin şulay uq Konstitutsiäneñ yaña proektına «Tatarstan – çittä yäşäwçe tatarlar öçen dä cawaplı» digän eçtälektäge yaña matdä kertelüe turında äytä. Älbättä, süz matdi yärdäm turında tügel, ruxi qıybla turında bara. Kiläçäktä Töp Qanunıbız matbuğatta basılıp çığaçaq, häm bez üzebezne borçığan mäsälälärne kütärä alaçaqbız.

Watanım Tatarstan gazetası isä comğa, 1 mart sanında, R.Räxmätullinnıñ Däwlät Şurası deputatı Tufan Miñnullin belän pasportlarnı alıştıru mäsäläse turında äñgämäsen bastırıp çığardı. Äñgämä barışında avtor Tufan Miñnullinğa pasportta grajdannarnıñ milläten kürsätep yazılğan quşımtasına qağılışlı da soraw birä. Deputatnıñ älege sorawğa cawabı bolay:

Anda minem isemem, äti-äniemneñ iseme, babamnardan qalğan isem-familiäm tuğan ana telemdä yazılğan bulırğa tieş. Häm min anı, tatar milläte wäkile bularaq, üzemneñ dokumentım dip saqlayaçaqmın. Tatar bularaq, min üzemne-üzem saqlıym häm kem dä kem üzen tatar dip sanıy ikän, Rusiä pasportı eçendäge üzebezneñ quşımtanı elekke zamandağı kommunistlar partiä biletların yöräge yanında yörtkän kebek qaderläp saqlarğa tieş. Barı tik şulay ğına bez üzebezne saqlıy häm üzebezneñ xalıq ikänlegebezne isbat itä alabız.

Восточный экспресс gazetasınıñ 1 mart sanında Tatar ğasırı digän rubrikası tulısı belän keräşennär mäsäläsenä bağışlanğan. Bu gazetanıñ ber maxsus sanı keräşennär mäsäläsenä bağışlap çığarılğan ide inde. Älege sanda keräşennär mäsäläsenä qağılışlı qayber sorawlarğa keräşennärneñ regionara milli-mädäni berlege prezidentı Aleksey Şabalin cawap birä.

Tarixçı, Rusiä yazuçılar berlege äğzası Maksim Gluxovnıñ «Xalıq eçendä xalıq» dip isemlängän yazması da keräşennär mäsäläsenä qağıla. Avtor fikerençä, keräşennär mäsäläse tatarlarğa iñ awır momentta, xalıq sanın isäpkä alır aldınnan, alarğa qarşı yasalma räweştä tudırılğan böekderjava säyäsäte. Tarixta milli añnı arttıru, üzläreneñ ğoref-ğadätlären saqlap qalu digän maqsatnı kire yaqqa faydalanunıñ äçe misalları buldı inde, - dip yaza avtor.

Şul uq sanda Azat Axunovnıñ «Keräşennärneñ yoldız säğäte. Bügen kimsetelgän xalıq bulu faydalı?» digän mäqäläse täqdim itelä. Keräşennär yazmışı turında avtor bolay dip yaza:

Xäzergä qadär keräşennär küp million tatar-möselman ğailäsendä üzlären xäyerçe tuğan rolendä xis itep kildelär. Menä xäzer küpğasırlı qandalalar alıp taşlandı. İkençe sortlı tatar itep xis itü urınına zur xäreftän Keräşen itep xis itü mömkinlege tudı. Üzläreneñ rus isem-familiäle bulularına da qaramastan alarnı slavyannar üz itmädelär, tatar-möselmannar da alardan çitläştelär. Alarnıñ üzlärenekelär arasında çit bulıp qaluları tragediägä äwerelde. Ä xäzer isä, üzläreneñ ğoref-ğadätlären bik ük belmägän, ämma säyäsi mäsälälärne yaxşı añlağan yaña Pepsi buını üsep citte. Alar kimsetelgän xalıq bulu faydalıraq ikänenä töşendelär. Tatarlar keräşennärneñ problemaların xäl itmägän mäldä, yärdämgä çittägelär kilde. Moña şulay uq alda torğan xalıq sanın isäpkä alu kompaniäse dä yärdäm itte. Bu tatar milläten tarqatunıñ iñ yaxşı ısulı.

Keräşennär arasında xäzer ike törle fiker yöri: berläre tatar milläte belän bergä qalırğa disälär, ikençeläre -- tatar belän möğamäläne beterergä kiräk dilär. Tatarstanda näşer itelä torğan matbuğat bitlärendä äledän äle ike yaqnı da alğa sörüçelärneñ fikerläre dönya kürä tora.

Mädäni comğa gazetası da «Awıl mädäniät märkäzenä säyäxät» rubrikası keräşen qardäşlärebez mädäniätenä bağışlanğan. Rubrikada Zäy şähäre häm rayonı xaqimiäte başlığı Rinat Färdiev häm «Säwäläy» fol'klor ansamble citäkçese Nina Buyatova belän äñgämälär basılğan. Äñgämä barışında «Säwäläy» ansamble citäkçese xalıq sanın alğan waqıtta üzlären keräşen dip yazdıraçaqları turında äytä. Monıñ säbäben isä, tatarlardan ayırılu tügel, ä barı tik keräşennärneñ küpme ikänen genä belü teläge.

Rayon xaqimiäte başlığı Rinat Färdiev isä tübändäge fikerdä:

Bez ğomer-ğomergä keräşen duslar belän dus-tatu yäşädek, qayğılarıbız da, şatlıqlarıbız da urtaq buldı. Tuğanlaşıp bettek. Alarnıñ bäyräme bezneñ öçen yaqın, bezneke alar öçen yaqın. Alğa taba da şulay yäşärgä yazsın ide. Häm min ayırıluğa qarşı. Soñğı yıllarda keräşen qardäşlärebezneñ xislärendä uynadılar. Bu yaxşığa iltär dip uylamıym.

Radio tıñlawçılarnıñ iğtibarın Tatarstan yäşläre gazetasınıñ 28 fevral' sanında näşer itelgän 82 yäşlek Qaybıç rayonında yäşäwçe keräşen tatarı V.Merşinovnıñ xatına yünältäse kilä. Xatnıñ avtorı 2002 yılnıñ oktäber ayında uzaçaq xalıq sanın isäpkä alu uñayınnan keräşen tatarlarınıñ milläte tatar buluına işarä itä häm barlıq keräşen tatarların uyaw bulıp milläten tatar diep bilgelärgä öndi. Älege tormış täcribäse uzğan ölkän yäştäge avtor üzeneñ xatında menä niçek dip yaza:

Min – keräşen tatarı. Köçläp çuqındırıp urıs dinen totarğa mäcbür itsälär dä, bezneñ telebezne urısçağa äyländerä almağannar. Din totu ul keşeneñ üz ixtıarında. Min üzem İslam dinen qabul ittem. Teliseñ ikän, urıs dinen, teliseñ ikän, tatar dinen tot, monıñ belän sineñ söyläm teleñ üzgärmi, dimäk, milläteñ dä üzgärmi. Xalıq sanın alunı ütkärgändä Rusiä däwläte tatar milläteneñ sanın kimeter öçen keräşennärne üzenä ber millät itep isäplärgä uylıy. Läkin bez, keräşennär, ğomer-ğomergä tatar bulğan häm kiläçäktä dä tatar bulıp qalaçaqbız. Bez, keräşennär, bu yulı aldanmabız, uyaw bulırbız.

Vladimir şähärendä yäşäwçe Fomin İl'ya isemle yeget Tatarstan yäşläre gazetası aşa «mine tatarçağa öyrätsägez ide» dip möräcäğät itep çıqqan.

Mädäni comğa gazetasınıñ bu atna sanı ikençe bittä urın alğan Tatarstan Mädäniät ministrlığınıñ şähär häm awıllar mädäniäte üseşe bülege citäkçese Venera Ğaliäkbärovanıñ «Mädäniät awılda yarala» materialı belän açılıp kitä. Avtor awıl mädäniäte üseşendäge qayber problemalarğa tuqtala. Xäyer, yazmada respublikada uñay yaqtan bilgeläp ütärlek misallar da citärlek. Milli mädäniät turında avtor üze bolay fiker yörtä:

Keşegä ber telem ipi birsäñ, ul şuña qanäğät, dip uylarğa yaramıy. Ägär milli mädäniätebezne häm mäğärifebezne, milli ğorurlığıbıznı yuğalta qalsaq, soñınnın anı yañadan torğızu öçen ğasırlar kiräk bulaçaq.

Gazetanıñ şuşı uq sanında «Mädäniätne üsterü perspektivaları häm mädäniätne üsterüdä cirle faktor» digän temağa Tatarstan Mädäniät ministrlığı belän uzğan «tügäräk östäl» turında yazma urın alğan. «Tügäräk östäl» artında söyläşülärdä Tatarstan mädäniät ministrı İldus Tarxanov, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs'älälär daimi komissiäse räise Razil Wäliev, Baltaç rayonı xaqimiäte başlığı urınbasarı Ğarifcan Möxämmätşinnar qatnaşqan.

Ağımdağı atnada Miras jurnalınıñ çirattağı ikençe sanı dönya kürde. Jurnalnıñ älege sanında uquçılar qızıqlı häm mawıqtırğıç şaqtıy yazmalar belän uqıp tanışa alalar. Jurnal tatar mädäniäten häm sänğaten üsterügä ğayät zur öleş kertkän tatar zıyalılarınıñ bay mirasın onıtırğa birmi. Älege sanda «Ädäbi miras» säxifäsendä Mäwlä Qolıynıñ «Xikmätle xaqim», XVIII ğasır tatar poeziäse antologiäsennän «Tüläk kitabı» dastanı näşer itelgän. Yazuçılar İbrahim Ğazi, Räfqat Kärim, şağir Äxmät Ğadel, akademik Mäxmüt Äxmätcannarğa bağışlanğan yazmalar urın alğan. Uquçılar şulay uq jurnal bitlärennän Qazan xanlığı tarixı häm Räfqat Kärämineñ «Ğayeple tabılır ul…» dip isemlängän draması belän uqıp tanışa ala.

1 marttan İnternet çeltärendä Tatarstannıñ yaña elektron gazetası eşli başladı. Anıñ aşa çittä yäşägän millättäşlärebez Tatarstanda bulğan yañalıqlar belän tanışıp bara alaçaq. Yaña elektron gazetanıñ iseme www.intertat.ru. Elektron gazeta säyäsi, iqtisadıy, mädäni häm sport yañalıqları belän tanıştırıp baraçaq. Milli yañalıqlardan da çittä qalmayaçaq, möğayın. Berençe könnän ük gazeta aşa yañalıqlarnı tatar telendä dä tanışıp buldı.

«Azatlıq» radiosı öçen atnalıq matbuğatqa küzätüne Rawil Saqmarov äzerläde
XS
SM
MD
LG