Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 15:28

2003 yılğa büdjet proyektına bağışlanğan parlament tıñlawları ütte.


2003 yılğa büdjet proyektına bağışlanğan parlament tıñlawları ütte.

25 noyäbdä köne buyı Däwlät Şurasında 2003 yılğa büdjet proyektı xaqında parlament tıñlawları bardı. Anda Däwät Şurası räise Färit Möxämmätşin, premyer-ministr Röstäm Miñnexanov häm Däwlät Şurası komissiäläre, ministrlıqlar citäkçeläre qatnaştı. İqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Alevtina Kudryavseva respublikanıñ 2003 yılda sotsial'-iqtisadi üseşe farazı turında, ä finans ministrı Radik Ğizzätullin büdjet proyektı eçtälege turında notıq tottılar. Parlament tıñlawlarıda qatnaşuçılar bu çığışlarnı tänqitlädelär häm xökümät wäkillärenä çetrekle sorawlar birdelär.

Mäğlüm ki, 2003 yılğa büdjet federal' qanunnar röxsät itkän iñ yuğarı 10% yaqın defitsit belän qabul itelde. Şuña kürä büdjet proyektı daimi komissiälärdä tikşergändä ük törle tarmaqlarğa qaralğan çığımnar kiselüe säbäple tänqitlände häm bäxäslär-tartqalaşlar quptardı. Här ölkä xoquq saqlaw, sälamätlek saqlaw, iminlek bulsın, mäğärif, mädäniät ölkäse – barısı da çığımnarnıñ qısqartıluı belän rizalaşmadılar.

Menä şuşı bäxäslär-tartqalaşlar parlament tıñlawlarına da çıqtı. Dokladçılar büdjetnıñ şulay defitsitlı buluın Tatarstannıñ Rusiäneñ berdäm salım qırına kerüe häm respublikada cıyılğan salımnarnıñ küp öleşe federal' üzäkkä kitüe belän añlattılar. Şunısı qızıq, xätta, töp dokladçılar da salımnarnıñ federal' üzäkkä kitkän öleşen bilgeläwçe sannarnı törleçä taswirlıylar. İqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Kudryavseva Mäskäwgä keremnärneñ 60% kitä dip sanıy, ä finans ministrı Ğizzätullin – 54% di.

“Республика Татарстан” gazetı sişämbe könne parlament tıñlawlarında deputatlar häm xökümät wäkilläre federal' cıyılğan salımnarnıñ zur öleşen üzenä ala dip täqrarladılar, ämma konkret küpme kitkänen üzläre dä añlıy da, añlata da almadılar dip yazıp çıqtı. Şulay da, parlament tıñlawlarında şul 10% defitsittan atlap mömkin qadär çığımnarnı qısarğa, xätta qayber xökümät programmaların da yabarğa digän fikergä kildelär. Şulay da, parlament tıñlawların yomğaqlap, Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin xalıqnıñ tormış däräcäse tübänäymäs, sotsial' programmalar yabılmas digän ışanıç belderde.

Deputatlarğa häm xökümätkä tağın ber qabat büdjetnıñ keremnär öleşen arttıru turında uylarğa, ä çığımnarnı tağın ber tapqır analizlarğa digän täqdim yasaldı. Läkin monıñ belän genä tınıçlanırlıqmı? 2003 yılğa Tatarstan büdjetınıñ şundıy faciğäle xäle barı tik Tatarstannıñ federal' üzäkneñ berdäm salım qırına kerüendä genäme? Älege sorawlarğa “Московский комсомолец в Татарстане” gazetınıñ säyäsi küzätüçese Lev Ovrutskiy üzençälekle cawap birde. “Subyekt buluı ciñelme?” digän kommentariyında ul, berençedän, elekke yılğı östämä keremnär qaya kitkän soñ digän soraw quya. Anıñ isäbençä, 2000-2001 yıllarda respublika büdjetına 22 milliard sum östämä fayda alınğan. Xäzer alar bik kiräk bulır ide dä, läkin inde ul milliardlardan cillär iskän. Ovrutskiy älege aqçalar büdjetnıñ başqa çığımnar digän täğäyenlänmägän bülegenä kertelep, israf iterelep betkännär di. Närsälärgä digängä dä cawabı bar avtornıñ. Misal itep ul Mintimer Şäymievneñ çit il avtomobilläre satıp aluğa 3 yıllıq maratoriy saluın kiterä. Anıñ fikerençä, här türägä büdjet xisabına çit il avtomobile satıp alu ber dä arzanlı närsä tügel. Şuña kürä prezident monı ber dä populizm çarası dip kürmäde. Maratoriy iğlan itkändä, rayon-şähär başlıqlarına möräcäğät itep, alaysa sez barlıq büdjetnı yolqıp beterersez, diüe bik citdi yañğıradı, dip bäyäli Ovrutskiy.

Ä inde federal' üzäkkä respublikada cıyılğan salımnarnıñ küpmese kitä digän sorawğa cawap alu Ovrutskiy öçen bik ciñel bulğan. Aña monıñ öçen barı tik Rusiäneñ salımnar häm cıyımnar ministrlığınıñ Tatarstan idaräsenä telefonnan çıltıratu da citkän. Älege idarä faks aşa bäynä-bäynä cawap birgän. Şulay 2002 yılda salım cıyuçılar 63,5 milliard sum cıyılırğa tieş dip sanıylar. Federal' büdjetqa şularnıñ 31,5 milliardı, yäğni 49% çaması kitäçäk. Ä inde federal' üzäktän kilüçe qarşı finans ağımın 12 milliard sumnı sanasañ, federal' üzäkkä respublikada cıyılğan salımnarnıñ küp digändä, 30% qala digän süz. Şundıyraq sürätläw 2003 yıl farazına qarata da. Älege kommentariyın Ovrutskiy bolay tämamlıy. “Xäyer, xätta tögäl sannar da küñelläre belän aldanırğa häm aldarğa şat buluçılarnı inandıra alırlar dip uylamıym. Ägär dä keşe Mäskäw Qazannı talıy dip inanğan ikän, anı inde bu qaraştan bernindi argumentlar häm faktlar belän dä quzğata almıysıñ. Ul barıber ber ük süzne qabatlarğa öyrätelgän tutıyqoş kebek üzeneken “mañqortlar alar mañqortlar inde” dip qabatlap toraçaq. Qarşı äytep qara sin”, dip tämamlıy respublikanıñ tanılğan jurnalistı Ovrutskiy respublikanıñ büdjet proyektına bağışlanğan kommentariyın.
XS
SM
MD
LG