Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 15:14

Amerikan prezidentı iqtisad turında onıtmağanın kürsätergä teli


Quşma Ştatlar xalıqara säxnädä terorğa qarşı köräş alıp barğan ber mäldä, ilneñ iqtisadında töşenkelek küzätelä. Eşsezlek kürsätkeçe soñğı 8 yılda iñ yuğarı däräcägä menep, 6 protsentqa citte. Uzğan atnada prezident Buşnıñ iqtisad törkemendäge ike yuğarı räsmi wazifasınnan kitüwen belderde. Küzätüçelär fikerençä, Buş, komandasına yaña belgeçlär alıp, iqtisad ölkäsendä citdi adımnar yasarğa cıyına.

Uzğan comğada Quşma Ştatlarnıñ iqtisadın bilgelägän ike töp räsmi - Qazna särkätibe, yağni Finans ministrı Paul O’Neill häm Buşnıñ iqtisad kiñäşçese Lawrence Lindsey wazifalarınnan kitüwe turında belderde. Bu qarar artında prezident üze toruda berkem dä şiklänmi. Küzätüçelär fikerençä, bu adımı belän Buş, tışqı säyäsät belän mawığıp, eçke säyäsät turında onıtmawın, iqtisadnıñ xäle belän qänägät bulmawın häm bu tarmaqqa can örergä teläwen kürsätä.

Alay da, prezidentnıñ süzçese Ari Fleisher, bu ike iqtisadçınıñ eşçänlegenä yuğarı bäyä birde, häm iqtisadnıñ töşenkelege dä, eşsezlek tä alarnıñ kitüwenä säbäp tügel dip añlatırğa tırıştı:

Audio (Ari Fleisher):

Prezidentnıñ iqtisadqa qaraşı küpkä kiñräk, di Fleisher. Bu mäsälä ber keşe, yä ber belgeç belän genä çiklänmi. İqisadnıñ üseşen tä’min itü öçen prezident Kongress belän dä eş itäçäk.

Kilgän xäbärlärgä qarağanda Amerikanıñ yaña Finas ministrı itep CSX atlı Yök taşu häm Transport korporatsiäse başlığı John Snow bilgelänäçäk. Bu qararnı Kongress raslarğa tieş. Buşnıñ yaña iqtisad kiñäşçese itep Goldman Sachs isemle investitsiä şirkäteneñ elekke räise Stephen Friedman quyılır dip kötelä.

Bezgä äñgämä birgän belgeçlärneñ berse, Waşingtonnıñ Heritage Foundation Üzägendä iqtisadçı bulıp eşlägän David John süzlärençä, George W. Buş üzeneñ ätise cibärgän xatanı yaxşı xäterli. 1991-nçe yıl Farsı Qultığı suğışınnan soñ, ölkän Buş xalıqta zur xuplaw qazandı. Ämmä tışqı säyäsät belän mawığıp, iqtisadtağı töşenkelekkä iqtibar birmäw näticäsendä, ul 1992-dä ütkän prezident saylawların Bill Clintonğa ottırdı. David John süzlärençä, George W. Buş ätiseneñ xatasın qabatlarğa cıyınmağanın kürsätergä teli:

Audio (David John):

İqtisadtağı töşenkelek sürätendä, prezident üz watandaşlarına tışqı säyäsät belän genä mawığıp öydäge xällärne onıtmawın, idtisadnıñ anıñ öçen bik möxim buluın kürsätergä teli.

Bu fiker belän bezgä äñgämä birgän başqa belgeçlär dä kileşä, läkin O’Neill belän Lindsey’nıñ kitüwendä başqa säbäplär dä kürä. Paul O’Neill eçkersez, yış qına turısın äytä torğan keşe bularaq mäglüm. Küzätüçelär fikerençä, Finans ministrı öçen bu sifatlar bik ük qulay tügel. George Waşington Universitetınıñ iqtisad professorı Robert Dunn süzlärençä, monnan tış O’Neill’ belän Buş komandasındağı başqa iqtidaçılar arasında citdi qarşılıqlar bulğan, bu da säbäplärneñ berse bula ala.

Audio (Robert Dunn):

O’Neill, turısın äytä torğan keşe bularaq, berniçä tapqır urınsız belderü yasadı. Bu – finans ministrına xas tügel, ul beraz sağraq bulırğa tieş. Ägär anıñ berärse belän qarşılıqları bar ikän, monı bar cämägätçelekkä citkerü – şart tügel.

Qarşılıqlar digändä, Robert Dunn, soñğı waqıtta Buş administratsiäsendä bulğan ike qaynar bäxäsne küz aldında tota. Berse – 8 ay elek import itelgän qorıçqa yuğarı tariflar bilgeläw (bu qarar Amerikanıñ säwdä partnerlarınıñ açuwın çığardı). İkençese – salımnarnı kimetü mäsäläse - tağı da möximräk. Bilgele bulğança, Buş bu wägdäsen saylaw aldı kompaniäse waqıtında birgän ide. Läkin anı tormışqa aşıru büdjettan zur çığımnar taläp itä. İqtisadta töşenkelek, terorğa qarşı köräş östämä çığımnar sorıy, bu wazgiättä O’Neill salımnarnı kimetügä qarşı çıqqan. Bu da ministrnıñ wazifadan kitüwenä ber säbäp bula ala.

Paul O’Neill häm Lawrence Lindsey’nıñ wazifadan kitü säbäpläre nindi genä bulmasın, quılğanmı alar, üzläre kitkänme, bu waqiğa iqtisadqa ışanıç közgese bulğan qimmätle qägäz bazarında şunduq çağıldı. Buş komandasındağı üzgäreşlär bik sülpän üskän Amerikan iqtisadına can örer digän ömetlär sürätendä, birjadağı töp kürsätkeçlär comğa könne bik azğa bulsa da kütärelep aldı.

Ali Ğilmi, Praha
XS
SM
MD
LG