Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 22:19

Kopenhagenda Yewropa Berlege citäkçeläreneñ yuğarı däräcäle oçraşuwı bara


Xäbärlärdän işetüwegezçä, Daniä başqalası Kopenhagen bügen, Yewropa Berlege illäreneñ yuğarı citäkçelären qabul itä. Anda şuşı berlekneñ çirattağı summitı bara. Kön tärtibendäge töp mäs’älä, xäzerge waqıtta 15 äğzadan torğan Yewropa Berlegenä yaqın kiläçäktä tağın 10 ilne qabul itü, bu inde 2004-nçe yılda uq kötelä. Läkin Berlekneñ nämzät illär belän qayber ölkädäge fiker ayırmalılqları äle haman da xäl itelmägän kileş qala birä.

Yewropa Berlege illäre citäkçeläreneñ yuğarı däräcäle oçraşuwı kön tärtibendä başqa mäs’älälär dä bar älbättä, läkin alar barısı da ber närsägä, Berlekneñ kiñäyüwenä, andağı illär arasındağı bäyläneşlärne tağın da nığıtuğa bäyle diyärgä bula. 2004-nçe yılğa tağın 10 ilne alu mäs’äläsen tulısınça xäl itüdän tış, Yewropa Berlege citäkçeläre, inde 28 yıl ikegä bülengän kileş yäşägän Kipr utrawı kiläçägen dä tikşerä, ä bu isä turıdan-turı Berlekne kiñäytügä bäyle, çönki çaqırılğan illär arasında Kipr da bar. Andağı törek häm grek kipriotları arasındağı doşmanlıq betmi torıp, utrawnıñ tulısınça Yewropa Berlegenä kerüwe ikele, şuña kürä xäzer aşığıç räweştä, Kiprnı yañadan berläşterü tırışlıqları, andağı ike mäxälläne tatulaştıru häm kiläçäk totrıqlılıq öçen säyäsi ber çişeleş tabu omtılışları yasala. Bu Yewropa Berlege aşa da, Berläşkän Millätlär yardämendä dä alıp barıla. Moña bäyle ikençe zur ber mäs’älä, häm Daniä başqalasındağı oçraşu kön tärtibendä ul da tora, Berlekneñ Törkiä belän mönäsäbätläre. Ser tügel, Änkara inde küptännän, üzeneñ dä Yewropa Berlegenä kerergä teläwe xaqında belderep tora. Tik 2004-nçe yılda quşılaçaq illär arasında Törkiä bötenläy yuq, ğomumän, Yewropada, anıñ urını biredä tügel digän belderülär yañğırap tora. Şunıñ sürätendä Änkara, üzeneñ kiläçäktä Berlekkä alınmawı oçrağında, Kiprnıñ yulın yaba aluwına işarälär yasıy. Şuña kürä Yewropa Berlege citäkçeläre Kopenhagen oçraşuwında, Törkiägä, anıñ belän äğzalıq söyläşülären qayçan başlayaçağı turında belderergä cıyına. Qitğadağı berläşüneñ ike töp bağanası Germaniä häm Fransiä, Änkara belän äğzalıq söyläşülären, 2005-nçe yılda başlawnı täqdim itä. Ber şart belän - ägär dä törek xökümäte, 2004-nçe yıl azağına, Yewropa Berlegenä kerü taläplären ütäwe xaqında maxsus xisap tapşırıp, ul xuplansa. Biredä Yewropa Berlegeneñ üz mänfäğäte yata. Ul, şuşı täqdime belän, töreklärneñ üzlären kire qağuğa zarlanuwın tuqtata, çönki äğzalıq söyläşülären başlaw waqıtın tögäl bilgeläp quya, häm Törkiägä Yewropa şartlarına yaqınayuwı öçen küpmeder östämä waqıt ta birä, läkin şul uq täqdime belän ul anı, Kipr mäs’äläsen üz faydasında qullanuğa kirtä dä quya. Ägär dä Änkara Kiprnıñ berläşep Yewropa Berlegenä quşıluwına qomaçawlıy başlasa, Brüssel anı şunda uq, äğzalıq söyläşülären tuqtatu belän qurqıta ala. Ämma Törkiä şunı da yaxşı añlıy, ägär dä greklar östenlek itkän Kipr Yewropa Berlegenä inde 2004-neñ mayında uq quşılsa, Änkaranıñ da kiläçäktä äğza bulu mömkinlekläre kimiyäçäk. Şuña kürä Kipr mäs’äläse xäzer Yewropa öçen iñ qatlawlı mäs’älägä äylänä ala. Törkiä premyer-ministrı Abdulla Göl Kopenhagenda äğzalıq söyläşülären inde kiläse yılda uq başlaw turında yuqqa ğına söylämi, Änkara öçen waqıtnı süzü faydağa tügel. Bolar barısı da, ber-bersenä bäylängän, ifrat ta qatlawlı, häm berençe qaraşqa çişelmäs kebek qarşılıqlarnıñ yomğağı bulıp tora, läkin alar uñışlı ğına çişelsä, Yewropa Berlegen axırğı çiktä yul azağında, şaqtıy zur büläk - üzendä, ayırılğısız ber öleşe itep, totrıqlı islam cämğiaten qoru kötä.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG