Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 11:35

Ğiraqnıñ Rusiä neft şirkätlärenä qarşı çaraları ni belän añlatıla?


Washingtonnıñ Ğiraq mäs’äläsendä kötmägändä Mäskäw yağınnan nığraq yaqlaw qazanuwı ixtimal, Bagdadtağı xökümät, qayber urıs şirkätlärennän ildäge neft yatmaların eşkärtü röxsäten kire alırğa buldı. Ğiraq citäkçelege monı, Rusiäneñ şul şirkätläre oppozitsiä belän elemtägä kerde, ä Bagdad andıy ğämällärgä tüzep tormayaçaq dip añlata.

Süz biredä, Könbatış Qurnadağı neft yatmaları turında bara, xörmätle tıñlawçılar. Alarnı eşkärtügä zamanında, räsmi Bagdadnıñ röxäte belän, Rusiäneñ LUKoil, häm Zarubejneft wä Maşinoimport şirkätläre alındı. Kileşü äle 1997-nçe yılda uq imzalandı. Bu uñaydan qorılğan maxsus törkemdä, aksiälärneñ 68 yarım protsentı LUKoilda, häm tağın 3,25 protsentı yuğarıda telgä alınğan qalğan ike şirkättä ide. Atnakiç LUKoilnıñ tışqı bäyläneşlär öçen cawaplı wäkile Alexander Vasilenko, Ğiraq xökümäte, Rusiä şirkätlären Könbatış Qurnadağı neft yatmaların eşkärtü xoquqınnan mäxrüm itte dip belderde. Ul şulay uq üz şirkäteneñ, Bagdadtağı xökümät qararına qarşı xalıqara mäxkämälärdä xoquqi çaralar kürergä cıyınuwına da işarä itte. Vasilenko süzlärenä qarağanda, LUKoil Ğiraq belän ireşelgän elekke kileşüne üz yağınnan berniçek tä bozmağan, häm ğomumän Rusiä şirkäte, Bagdadtağı parlament tarafınnan raslanğan qanunnı niçek itep neft ministrlığındağı ğadi ber türäneñ ğämäldän çığaruwın bik añlap citkermi. Ğiraqnıñ şuşı qararı, LUKoilnıñ küptän tügel genä, Saddamğa qarşı çıqqan oppozitsiä, Ğiraq Milli Kongressı wäkilläre belän oçraşuwı turındağı xäbärlärgä cawap bulıp tora sıman. Washingtonnıñ Ğiraqtağı xakimiatne almaştıru niyäte sürätendä, Rusiä şirkätläre dä, üzläreneñ investitsiälären Bagdadtağı xakimiat üzgärgän oçraqta saqlaw yuların tikşerä. İnde mäğlüm bulğança, üktäbr ayında Quşma Ştatlarnıñ Houston şähärendä, Rusiä belän amerikan neft şirkätläre wä energetika öçen cawaplı yuğarı citäkçeläre arasında olı ber oçraşu ütkän ide. Şunıñ barışında Quşma Ştatlarnıñ energetika ministrı Spencer Abraham LUKoilnıñ prezidentı Vagit Alikeperov belän küreşep, Saddamsız Ğiraq mäs’äläsen kütärgän bulğan. Häm şunda uq Alikperovqa, Saddam xakimiattän çitlätelgän oçraqta Ğiraqtağı Rusiä investitsiälären yaqlaw çaraların xäzerdän ük kürüne, yäğni andağı oppozitsiä belän bäyläneşkä kerüne täqdim itkän. LUKoil üze andıy söyläşülär buluwın kire qaqsa da, qayber xäbärlärgä qarağanda, anıñ Ğiraq oppozitsiäse wäkilläre belän aralaşuwı inde bulğan. Häm bu, Saddamda zur qänäğätsezlek uyatıp, Ğiraqtağı neft ministrlığınıñ, LUKoil belän bulğan kileşüne ğämäldän çığaruğa kitergän. Läkin şul iğtibarnı cälep itä – monı älegä Ğiraqnıñ Mäskäwdäge ilçelege dä, Bagdadnıñ üzendäge yuğarı xakimiat wäkilläre dä räsmän raslamadı. Saddam qararnı neft ministrlığı däräcäsendä genä qabul itep, Mäskäwgä, berençe çiratta andağı yuğarı citäkçelekkä, LUKoilnıñ Ğiraq oppozitsiäse belän elemtälären kire qağu, häm Saddam yağında toruwın kürsätü öçen ber mömkinlek birä. Ägär dä Mäskäw, üz şirkätläreneñ Ğiraq oppozitsiäse belän bäyläneştä bulmawın açıqtan-açıq äytsä, Saddam şunda uq, LUKoil belän kileşüne ğämäldän çığarıp Ğiraqnıñ neft ministrlığı xata eşläde digän belderü yasıy ala. Bagdad monıñ öçen çigenü yulların açıq qaldıra, Venada, OPEC illäre cıyınında qatnaşqan neft ministrı Ämr Möxämmäd Räşit, LUKoil belän kileşüne bez ğämäldän çığarmadıq, ğämäldän çığarabız dip belderde.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG