Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 17:20

Ğiraq oppozitsiäse Saddamnan başqa yäşärgä äzerlänä, läkin ul tiz genä kitärme?


Atna azağı, Ğiraq oppozitsiäseneñ Londonda, Saddamğa qarşı torırğa sälätle, häm ul xakimiattän çitlätelgän oçraqta andağı idaräne üz qulına alırğa äzer bulğan berläşmä qoru tırışlıqları belän ütte, xörmätle tıñlawçılar. Läkin Ğiraqnıñ xäzerge citäkçese alay tiz genä bireşergä cıyınmıy, ul däwamlı häm ayawsız suğışqa äzerlänä kebek.

Ğiraq oppozitsiäseneñ törle törkemnären wäkillek itkän 330-lap delegat, Londonda ike kön buyı barğan qızu fiker alışulardan soñ, Saddam Xösäyenne xakimiattän çitlätkännän soñ Ğiraqta federativ häm başqa qaraşlarğa tüzemle bulu prinsiplarına nigezlängän däwlät qoru xaqında kileşte. Bü üzenä kürä ğädättän tış qarar bulıp tora, älegä qädär Ğiraqnı federativ’ däwlät itü tırışlıqları ilneñ üzendä genä tügel, annan çittä dä, berençe çiratta Törkiädä, zur qarşılıqqa duçar bulıp kilde. Änkara, Ğiraqnı federativ itü, Törkiäneñ könyaq-könçığışında yäşäwçe kördlärdä dä, üz däwlätçelegen qoru xislären uyata ala dip şürläde. Quşma Ştatlar yardäme belän Londonda uzğan cıyın şulay itep, älege mäs’äläne kön tärtibenä quyarğa buldı. Moñardan tış anda qatnaşuçılar, Saddamnan arınğan oçraqta da Ğiraq islam däwläte bulıp qalaçaq digän fiker belän kileşte. Oppozitsiä cıyınında şulay uq, Ğiraq xalqınıñ küpçelegen täşkil itkän şığıylarnıñ säyäsi wä ictimaği xoquqların tä’min itü, Saddam xakimiate tarafınnan ezärleklängän häm torğan cirlären taşlap kitärgä mäcbür qalğan kördlärgä matdi kompensatsiä tüläw, waqıtlı idarä bulıp eşli alırlıq maxsus xäyät qoru mäs’äläläre qaraldı. Washington şulay itep, bıltır Äfğanstan öçen qullanılğan ısul belän, Ğiraqqa da aldan uq ber küçeş çorı xakimiate buldıru çarasın kürergä tırışa. Läkin Talibannan ayırmalı bularaq, Saddam Xösäyen, çittän yasalğan basımğa alay tiz genä bireşergä cıyınmıy. Bügenge köndä ul maqsat itep, ikeyäple strategiäne quya. Berençedän, waqıtnı törleçä suzıp suğışnı buldırmasqa tırışa, häm ägär dä inde bu törle säbäplär arqasında kilep çıqmasa, Quşma Ştatlar küptän wäğdä itkän xärbi çaralarnı kürä başlasa, Saddam üz xalqın, mömkin qädär qanlı suğışqa äzerli, häm şunıñ näticäsendä üzen bar möselman dönyasında qaharman itärgä cıyına. Ğiraq diktatorı soñğı aralarda mäğlümat çaraları belän aralaşmıy diyärlek, ämma ber ay elek ul, Mısırnıñ, andağı räsmi xakimiatkä oppozitsiädä torğan äl-Usbou basması xäbärçesen qabul itep, berniçä qızıqlı belderü yasağan ide. Äñgämä barışında Saddam Xösäyen, Ğiraqnıñ berqayçan ikençe Äfğanstan bulmayaçağına işarä yasap, biredäge suğışnı bez amerikan häm britan ğäskäriläre öçen ber piknikkä äyländermäyäçäkbez, mondağı cir üz xucaların yaqlayaçaq dip belderde. Saddamnıñ şäxsiäten häm anıñ inde 23 yıl buyı qullanıp kilgän diktator alımnarın öyrängän belgeçlär fikerençä, suğış çığa qalsa ul Quşma Ştatlar häm anıñ berektäşläre öçen bik köçle ber doşman bulaçaq. Ğiraq citäkçese Washington belän berençe märtäbä genä qarşılıqqa kermi, citmäsä anıñ inde, ber suğış, 1991-nçe yılğı Farsı qultığı suğışın alıp baru täcribäse dä bar. Älegä töp köräş amerikannar belän Ğiraq arasında, cämäğätçelek fikere öçen bara, häm bu ölkädä, waqıtnı mömkin qädär ozağraq suzu strategiäsenä tayanıp Saddam Washington basımına ber dä bireşmi. Berläşkän Millätlärneñ qoral küzätüçelärenä yañadan ilgä kerü röxsäten birep, häm alarğa xätta, prezident sarayların da açıp ul dönya cämäğätçelegenä, räsmi Bagdad äytkänçä, suğış telägän amerikannardan ayırmalı bularaq üzeneñ, nizaqnı tınıç yullar belän xäl itärgä tırışuwın kürsätmäkçe. Moñardan tış Ğiraq citäkçelege, üzeneñ ğäräp dönyasındağı süräten dä şomartırğa teläp, Küwäyt xalqınnan, 1990-nçı yılda basıp alu öçen ğafu ütenä. Häm iñ qızığı, yıllar däwamında sulçı häm suğışçan ğäräp başlığı bulğannan soñ Saddam xäzer, köndä biş namazın uqıp üzen, xaq möselman itep kürästergä tırışa.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG