Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 17:29

2002-nçe yılda Putinnıñ tışqı säyäsätenä küzätü


Waşington belän atom qoralları turındağı kileşügä qul quyğan häm NATO belän yaña urtaq şura buldırğan prezident W.Putin öçen 2002 tışqı säyäsättä möhim yıl buldı…. Ul könbatış belän mönäsäbätlärne yaxşırtsa da , AQŞnıñ köndäşläre şulsanda Qıtay, Tönyaq Korea vä Ğıyraq belän dä elemtälären nığıttı. Atlanğan başqa adımnar , şul sanda Çeçne mäsäläse xalıqara säxnädä qapma-qarşılıqlı fikerlärgä säbäp bulğan kebek , Mäskäüneñ global säyäsättäge täsiren kimette.

Russie prezidentı W.Putin 2002nçe yılda könbatış belän mönäsbätlären nığıtırğa tırıştı, ämma mönäsäbätlär öleşçä başqa säbäplär ,Russieneñ global säyäsättä kimegän täsiren arttıru tırışlıqları säbäple ällä ni täräqi itmäde.

Putin yuğarıda äytelgäneçä Waşington vä NATO belän qayber kileşülärgä ireşsä dä, xärbi berektäşlekneñ qotılğısız räveştä eleke sovet respubliklarına cäyelüenä ällä ni reaksie kürsätmäde.

Ämma ul eleke sovet respublikaları misal öçen Gruziegä basım yasap könbatışta nindider tınıçsızlıqqa säbäp buldı. Ul şulayuq Pekingä bardı, totrıqsız illär isemlegendäge Ğıyraq häm Tönyaq Korea belän ekonomik elemtälärne kiñäytte.

Mäskäüneñ Çeçnädä alıp barğan suğış Putin belän könbatış citäkçeläre arasındağı in zur bäxäskä säbäp bulıp tora. Mäskäüdäge totıq alu insidentı belän mäsälä tagı da zurıraq ähämiät qazandı . Putin bu krizistan soñ , terrorçılıqqa qarşı här urında köräşäçäk dip wäğdä itte

Putinneñ Çeçnä mäsäläsenä şäxsän nindi ähämiät birüe , ütkän ayda Yevropa Berlege –Russie summitında kürende . Ul Brüsseldä Çeçnädä sivil xalıqnıñ heläk buluın xäterlätkän jurnalistnı şeltäläp diplomatlarnı şok xälendä qaldırğan ide.. Putin Brüsselda çeçen ğıysyançıların global sivilizatsiegä islamçı qurqınıç itep tasvirladı. Putin ( audio)

Beysez , xosusi oyışma bulğan ‘Çeçnädä tınıçlıq öçen Amerikan komitetı ‘nıñ citäkçelärennän berse Zbigniew Brzezinski fikrençä, Mäskäü ber yaqtan AQŞ citäklägän terrorğa qarşı suğışnı yaqlap ikençe yaqtan Yevropa Berlege illäreneñ Waşingtonnı ber yaqlı säyäsäte säbäple tänqitläüçelärgä quşılıp , häm Amerika häm dä Yevropanı qazanırğa tırışuda bik osta xäräkät itä.

Ämma Brzezinski Putinnnıñ Çeçnädä alıp barğan suğışı könbatışta aña ber nindi östenlek birmi dip äytä.

Brzezinski süzlärençä ( audio) Putinnıñ Brüsselda Çeçnä mäsäläsendäge yämsez häm dorfa süzläre hiç şiksez anıñ imicinä zarar kiterde .

Brzezinski qaraşınça….Çeçnä Putin öçen bik näzberek, şäxsi mäsälä. Ul 1999nçe yılda Çeçnädä tizlektä ciñügä ireşäçäkbez digän wäğdä belän xakimiätkä kilde . Putin bu eşne tışqı säyäsättä köntärtibennän çittä totırğa tırışa häm ul könbatışnıñ Russie belän mönäsäbätlärendä Çeçnä eşenä ällä ni ähämiät birergä telämäven dä añlıy

Mäskäüdä Carnegie Üzägeneñ direktorı Robert Nurick bolay di (audio) älege mizgeldä Yevropa başqalaları häm AQŞnıñ başqa prioritetları buluın kürsätkän işarälär bar , şunlıqtan alar Çeçnä mäsälsäenä ähämiät birmilär yäki şulay kürenälär.

Ämma Mäskäüdäge totıq alu draması belän Çeçnä ähämiät üzägenä kütärelde. 3könlek Mäskäü krizisı näticäsendä Putin Çeçnä suğışın AQŞnıñ alıp barğan terrorğa qarşı kampanieneñ ber öleşe dip iğlan itte,

Mäskäüdä urnaşqan Globalizatsie Tkşerüläre İnstitunnan Boris Kagarlitsky Çeçnä tışqı säyäsättä qapma-qarşılıqlarğa säbäp bula digän fiker belän kileşmi.

Kagarlitski bolay dip äytä ( audio)

Kagarlitski Mäskäü belän Waşington nigezdä terrorğa qarşı suğışta sivil yuğaltularnıñ qotılğısız buluı turında kileşä di.Könbatış Yevropa älbättä bu argumentnı qabul itmi häm şunlıqtan Çeçnä Putin öçen tışqı säyäsättä problema täşkil itä.

Putinnıñ eleke sovet sferasında başqa mäsälälärgä kürsätkän mönäsääbät tä könbatış belän bäxäslärgä säbäp bulıp tora. Misal itep Kaliningrad , Gruziene kiterep bula.

Bu ayda Russieneñ Qırğızıstanğa xärbilär vä oçqıçlar kiterüenä qarata qayber analitiklar, Mäskäü Üzäk Aziedä üz täsiren torğızırğa häm regiondagı amerikan persolenä kontr balans buldırırğa tırışadip belderde

Färidä Xämit, Praga
XS
SM
MD
LG