Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 22:13

Tatarstan Xalıq frontı latinğa küçergä, tatar telen respublikanıñ berdän-ber däwlät tele itergä çaqıra


Boris Yeltsin Tatarstanğa nigä kilgän digän sorawnı Bötentatar ictimaği üzägendä oyıştırılğan matbuğat oçraşuında başqaçaraq itep, qatıraq itep, närsä qalğan diebräk birdelär. Çönki soñğı waqıtta tatar cämäğätçelege Rusiä xakimiäte tarafınnan basım artuın kiçerä. Bigräk tä, Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ soñğı tapqır Qazanda bulıp, Bötendönya tatar kongressında qatnaşuçılar belän oçraşıp, milli mäsälälär xäl itüdä yärdäm wäğdä itep kitkännän soñ kire ğamällär qılınuın, latinnı tıya torğan ukaz çığaru, mäktäplärdä pravoslav mädäniäten uqıta başlanuın hiçtä qabul itä almıylar.

Älege matbuğat oçraşuı da şul “Rusiä Federatsiäse xalıqları telläre turında qanun”ğa tözätmä kertügä, latinnı tıyuğa bağışlandı. Anı Xalıq frontı räise Färit Xäbibullin alıp bardı. Ul süzne berniçä milli xäräkät wäkilläre belän älege dä bayağı Rusiä eçke eşlär ministrlığınıñ Tatarstanğa eçke eşlär ministrlığı eşçänlegen tikşerergä kilgän komissiä citäkçese polkovnik Krasnov belän oçraşu turında söyläwdän başladı. Tatarlarğa qarata basım, törle provakatsiälär turındağı faktlarnı älege polkovnik ğacäpkä qalıp tıñlağan, dilär. Mäskäwneñ Tatarstanğa qarata mönäsäbätenä tağın ber misal kiterelde. Küptän tügel Xalıq frontı şuşı latinğa küçüne tıyuğa qarata Vladimir Putinğa tatarça yazılğan möräcäğät xatın Mäskäwgä alıp barıp tapşırırğa niätlägännär. Läkin Rusiä prezidentı apparatınıñ ber bülek naçalniğı bu xatnı başta yä urısçağa, yä inglizçägä tärcemä itegez, annarı kilersez, dip borıp qaytarğan. Kereş süzdä Mäskäwneñ tatar mädäniätenä, tatar mäğärifenä mönäsäbäte patşa samoderjaviäse, xätta, stalinizm çorınnan da naçarıraq, dip bäyälände. Çönki Äbi-patşa zamanında tatarlar ğaräpçä yazğannar, ä Stalin çorında, İkençe bötendönya suğış çorında frontta 22 tatar ğazetı çığarılğan bulğan ikän. Mabuğat oçraşuında tatar galimnäre häm yazuçıları da qatnaştırlar. Ğalim Marsel' Äxmätcanov “Min elek latinğa küçü mäsäläsendä bitaraf idem, ä xäzer mondıy basım oyıştırğaç, min xäzer ük latinğa küçü yağında”, dip belderde. Yazuçı Mösäğit Xäbibullin Rusiädä tatarlarğa qarata mönäsäbätlär tarixına tuqtaldı. Latinğa küçüne tıyunı şuşı mönäsäbätlärneñ çirattağı paradoksı, dip bäyäläde. Tanılğan tel ğalime Wahit Xakov tatar mäktäpläreneñ latinğa xäzer ük küçärgä äzer ikänen äytte. Mäktäplär belän xezmättäşlek itüçe ğalim bularaq, ul wäzğıätne yaxşı belä. Tatar tele uqıtuçıları latin grafikasın ber atna eçendä üzläşterälär, monda bernindi dä awırlıq, qatlawlılıq yuq, dip sanıy ğalim. Barı tik mäsäläne säyäsiläşterü genä qomaçawlıq bulıp tora. Menä şundıy ike säğätlek zur söyläşüdän soñ Xalıq frontı räise berniçä bitlek ozın ğına möräcäğät uqıdı. Läkin monıñ belän matbuğat oçrışuına kilgän tatar zıyalıları rizalaşmadı. Wäzğıät andıy tügel, möräcäğät qatği häm qısqa bulırğa tieş, didelär. İñ qatği häm iñ qısqa ike punkttan ğına torğan möräcäğätne yazuçı-ğalim Zäki Zäynullin täqdim itte:

Audio (Zäki Zäynullin)

Xalıq frontına kergän milli oyışmalar wäkilläre näq menä Vladimir Putin Rusiädä däwlät tellärendä kirillitsa ğına qullanunı taläp itkän ukaz qabul itkängä kürä Tatarstanda tatar telen saqlap qalu öçen anı berdän-ber däwlät tele itüne taläp itälär. Ä monıñ öçen referendum ütkärü täqdim itelä. Latinğa küçü tatar tele ixtıäcınnan çığıp häm fänni eşçänlektä İnternet qullanu ixtıäcınnan çığıp taläp itelä.

XS
SM
MD
LG