Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 19:13

Rusiädä urta sinıf ayaqqa basa


Berär ildneñ yäşäw şartların bilgelägändä, belgeçlär, ğädättä bu ildäge urta keremle keşelär sanın isäpli. Soñğı fiker beleşügä qarağanda Rusiädä urta sinıfqa kergän keşelärneñ sanı arta. Monı Rusiädäge wazğiätneñ yaxşıruwı dip äytep bulamı?

MegaMall - şuşı ayda ğına Mäskäw çitendä açılğan ör-yaña supermarket. Ber tübä astıda ike çaqırımğa suzılğan kibet kiştäläre, küp ekranlı zur kinoteatr, tiräsenä Floridadan kiterelgän palma ağaçları utırtılğan bozlı şuğalaq... Urta xälle keşelär öçen tawar alu, häm beryulı küñel açu urını bulğan bu superarketlarnı, küplär, Rusiädä çerep-bayığannar belän xäyerçelär arasındağı qotıçqıç upqınnıñ kimi baruın kürsätkän ber bilge dip sanıy. Şuşı yaña kibetkä kilgän 21-yäşlek Yelena xanım üzen näq menä urta-sinıf wäkile dip sanıy häm mondıy kibetlär sanı artuğa qänäğätlänü belderä:

Audio (Yelena)

Bar Rusiädä xäyerçelek, eçkeçelek sürätendä, Mäskäwdä urta xälle keşelärneñ sanı artuwı iqtisadi häm sotsial üzgäreş bularaq qabul itelä. Köçle häm möstäqil urta sinıf östän-asqa idarä itelgän ildä, korrupsiä häm äşnäçelekkä batqan Rusiädä säyäsi üzgäreşlär başlıy ala dip sanala.

Urta-sinıf turında berençe söyläşülär Rusiädä 90-nçı yıllar urtasında işetelä başladı. 1998-neñ avgustında bulğan iqtisadi krizistan soñ, rubl işelep töşkäç, bank xisapları cilgä oçqaç bu süzlär yuqqa çıqtı. Soñğı fiker beleşügä qarağanda, Rusiädä urta xälle keşelär sanı aqrınlap, krizis aldınnan bulğan däräcägä citep kilä. Expert jurnalı häm Comcom üzäge ütkärgän tikşerügä kürä bügen Rusiädä urta sinıf xalıqnıñ 24-26 protsentın täşkil itä. Belgeçlär urta sinıfqa can başına ayına kimendä 150 dollar kerem bulğan keşelärne kertkän. Äytkändäy, bu san räsmi minimal yäşäw däräcäsennän 3 tapqır artıq häm Rusiädä urtaça kerem sanala. Başqa illär belän çağıştırsañ, Çexiädä urtaça kerem 410 dollar, Quşma Ştatlarda – $2200.

Rusiädä urta xälle keşelär safına ayına 2000 dollarğa qädär kereme bulğan keşelär kertelgän, läkin alarnıñ kübese urtaça 300 dollar qazana. Mäskäwdä bu san bar Rusiä belän çağıştırğanda älbättä yuğarıraq. Kem soñ alar urta sinıf wäkilläre? Expert jurnallı yazunıça, nigezdä alar 30-ğa citkän, yuğarı beleme bulğan, şäxsi tarmaqta eşläwçe urta qullı professionallar. Xosusi fatirlarında yäşi, maşinaları bar, üz qararların üzläre qabul itä, şaqtıy möstäqil, riskqa barırğa qurıqmıy.

Xalıq fikeren beleşü üzäge, ВЦИОМ xezmätkäre Ludmila Xaxurina Rusiädä urta xälle keşelärneñ sanı arta digän näticä belän kileşsä dä, kerem külämenä kilgändä, bu sannar niçek sanawğa bäyle häm çın keremne çağıldırmıy dip sanıy. Komunizm cimerelgännän soñ Rusiädä toraq buşqa öläşende diärlek, komunal tüläwlär tübän bulıp qala, sotsial ifrastruktura tarqalğan, iqtisadnıñ zur öleşe qara bazarğa turı kilä. Ludmila Xaxurina urta sinıfnı bilgelägändä, keşeneñ üz xälen üze niçek bäyäläwennän çığıp fiker yörtergä täqdim iä. Anıñ fikerneçä, bügen Rusiädä urta sinıf xalıqnıñ 15-17 protsentın ğına täşkil itä:

Audio (Ludmila Xaxurina)

Sotsial tikşerenülär institutı citäkçese Vladimir Andreenkov Expert jurnalı ütkärgän tikşerü nätäciälärenä şulay uq tänqit küze belän qarıy. Anıñ fikerençä, urta siınfnı bilgeläw öçen 150 dollar kerem beraz azraq. Urta sinıf däräcäsenä keşeneñ tawar satıp alu mömkinlege genä tügel, ä başqa faktorlar da kerä di ul:

Audio (Vladimir Andreenkov)

Rusiädäge urta sinıfnıñ säyäsi qaraşlarına kilgändä, monda närsäder özderep äytü qıyın. Äytik, irekle bazar taraflı SPS, Uñ Köçlär Berlege, urta sinıf – bezneñ saylawçılar dip täqrarlıy. Ämmä ВЦИОМ wäkile Xaxurina fikerençä, urta sinıf turında ber genä närsä äytep bula, alar komunistlarğa qarşı. Qalğnı – bilgesez. Urta xälle keşelär Kreml taraflı da, milltäçe-patriot ta, şovinist ta, Könbatışqa qarşı da bula ala. Ä kübese ğömümän, säyäsätkä bitaraf bulırğa mömkin. Soñğısın bolay da añlatıp bula. Bu keşelär küpmeder däräcädä möstäqil, ğailäsen üze aşata ala, östä utırğan abzıyğa bik ömetlänmi, şuña kürä, säyäsätkä bitaraf. Niçek kenä bulmasın, belgeçlär fikerençä, mondıy keşelärneñ sanı arta baruı, ğömümän alğanda, uñay küreneş.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG