Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 05:58

Qayber ğäräp zialıları Saddamnı xakimiattän kitärgä öndi


Üzeneñ Amerika Quşma Ştatları belän qarşılığında Ğiraq prezidentı Saddam Xösäen älegä qädär ğäräp illäreneñ küpmeder yaqlawın qazanıp kilä ide. Ğadi xalıq arasında şuşı yaqlaw haman da kiñ taralğan, ä menä zialı ğäräp dairälärendä inde Saddamnı xakimiattän kitügä öndägän möräcäğätlär kürenä başladı.

Yaqın Könçığışta hälakät çığunı buldırmas öçen Saddam Xösäen Ğiraq xakimiatennän kitärgä tieş - qayber ğäräp intellektuallarınıñ düşämbedä Livan başqalası Bäyrütta bäyän itkän maxsus belderüwendä şulay dielä. Älege möräcäğät şuşı atnada başqa ğäräp illärenä dä cibärelep, anda yañğırağan fikerlär tağında nığraq yaqlaw qazana ala. Anı imzalawçılar ğomumän demokratik Ğiraq däwläten qoru, anda keşe xoquqların saqlawnı, häm xakimiatne tınıç qına küçerüne oyıştıru kiräklege turında süz alıp bara. Tağın da kübräk qan qoyunı buldırmawnıñ berdänber yulı, öç distä yıl idaräse belän Ğiraqnı häm bar ğäräp dönyasın mäxşärgä çumdırğan Saddam Xösäenneñ xakimiattän kitüwe dip äytelä, qayber ğäräp zialıları qabul itkän belderüdä. Bez bar ğäräp dönyasındağı cämäğätçelekkä, Saddamnıñ häm yaqın kiñäşçeläreneñ il idaräsennän kitüwe maqsatında alarğa tieşle basım yasaw üteneçe belän möräcäğät itäbez, barı tik şul ğına, töbäktäge keşelärne hälakättän qotqara ala dielä tağın, Livanda bäyän itelgän, häm xäzer başqa ğäräp illärendä dä taratılaçaq belderüdä. Şuşı möräcäğät , Quşma Ştatlarnıñ, Ğiraqqa qarşı suğış başlaw ixtimalın istä totıp, Farsı qultığı töbägenä yañadan-yaña ğäskäri bülekçälär cibärüwe sürätendä yasaldı. Moñardan tış, dönyanıñ qayber basmalarında, Saddamğa inde sıyınu urını da ezlänä digän xäbärlär kürengän ide, bu uñaydan, aña Mısırğa, Liviägä, Kubağa yäisä xätta Tönyaq Koreägä dä qaçu täqdimnäre yasaldı digän farazlar äytelde. Uzğan ayda, ğäräp citäkçeläre Saddamnı xakimiattän üze teläp kitügä künderü ölkäsendä ni dä bulsa eşlime digän sorawğa, söğüd tışqı eşlär ministrı äl-Fäysal, kiñäşläşülär açıq iğlan itelgän dä, iğlan itelmägän däräcädä dä bara, läkin Ğiraqqa qarşı xärbi çaralar kürügä yul quymaw eşendä bar ğäräp illäre dä qatnaşa digän şoma cawap qaytarğan ide. Yäğni, Saddamnıñ kiläçäge mäs’äläse ğäräp illäre citäkçelege yuğarılığında tikşerelgän oçraqta da, bu yäşeren şartlarda ğına alıp barıla digänne añlata. Qayber ğäräp zialılarınıñ möräcäğäte isä şuşı çetrekle mäs’äläne kiñ cämäğätçelekkä çığara. Anı imzalawçılar arasında, Livannıñ kürenekle advokatı häm xoquq belgeçe Çibli Mallat, Küwäyt advokatı Xäsän Cäwhär, Mısır kinorejisserı Yusri Nasrulla, Tunistan Kamil Obeydi, barlığı 20-läp keşe bar. Advokat Mallat ğäräp dönyasında şaqtıy tanılğan keşe, ul, 1982-nçe yılda, fälästin qaçaqlarınıñ Sabra häm Şatilla utarlarında, İzrail wäxşätendä isän qaluçılarnı yaqlağan advokat, häm ul üzeneñ, yuğarıda süz barğan möräcäğätkä qul quyuwın, Saddam xakimiattän ixtiari töstä kitä torğan keşe tügel, ul monı barı tik basım astında ğına eşli ala, bezneñ möräcäğät isä monıñ iñ mädäniatlı forması dip añlattı. Äzerlängän suğışnı älegä tuqtatıp bula, häm bez keşe ğömeren saqlaw, Ğiraq tarixında yaña säxifä açu, berük waqıtta ilne amerikannar tarafınnan basıp alunı buldırmaw yulın täqdim itäbez dip belderä Mallat, ğäräp zialıları imzalağan, Saddamnı xakimiattän kitügä öndägän möräcäğätne yazuçılarnıñ berse.

Kärim Kamal, Praga
XS
SM
MD
LG