Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 09:06

Hans Blix häm Möxämmät Äl-Baradei Ğiraqnıñ qoral programması turında xisap tottı: berençe reaksiä -- qapma-qarşı


Düşämbedä New Yorkta, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasında, BMOnıñ baş qoral inspektorı Hans Blix häm Xalıqara atom energiä agentlığı başlığı Mäxmämmät Äl-Baradei Ğiraqta 2 ay barğan tikşerü näticäläre turında xisap tottı.

Hans Blix süzlärençä, 60 kön barğan tikşerülärdän soñ da, cawapsız sorawlar äle dä qala birä. Üzeneñ çığışında Blix mondıy misallar kiterde. 12 bitlek xisabında Bagdad, Farsı qultığı suğışınnan qalğan az külämdä VX gazı buluın tanığan. Blix süzlärençä, alarda bulğan mäglümätkä qarağanda, Ğiraq bu gaznı citeşterüen däwam itkän. Yä isä, Ğiraq räsmiläre 91-neñ cäyendä 8 meñ yarım litr biologik qoralnı tulısınça yuq itüwen belderä. Blix süzlärençä, moña citärlek dälil yuq, zur ixtimal belän ul ağulı matdälär älä dä bar. Blix şulay uq, Ğiraqnıñ röxsät itelgän 150 çaqırımnan yırağraq oça torğan raketaları buluın äytte:

Audio

Ğiraq çın küñeldän qoralsızlanırğa rizalaştı dip, min äle dä özderep äyätä almıym, di Blix.

Soñnan süzne atom energiä agentlığı başlığı Mäxmämmät Äl-Baradei aldı:

Audio

Bügenge köngä bezdä, Ğiraq atom qoral programmasın yañartqan dip äyterlek dälillär yuq. Läkin bezneñ eş yaxşı ğına bara, häm anı däwam itergä kiräk, di Möxämmät.

Şulay itep, aldan farazlanğança, BMO inspektorları Ğiraqta küpläp üterü qoralı buluğa qıçqırıp torgan dälillär kiterä almadı, ämmä, alar äytüençä, bu – andıy qoral yuq digän süz tügel. Qoral tikşerüçelär Ğiraqnı tağı da nığraq xezmättäşlek itergä çaqırdı.

Añlaşıla ki, mondıy räweştäge xisap taraflarda qapma-qarşı reaksiä tudırdı. Ğiraqnıñ BMOdağı ilçese Möxämmät Äl-Duri Blix häm Äl-Baradei xisabın Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı bulmawına - isbatlaw dip bäyäläde:

Audio

Äl-Duri, şulay uq, bez qoral tikşerüçelär belän aktiv xezmättäşlek itergä äzer dip äytte.

Ä menä Aq Yort süzçese Ari Fleisher şul uq xisap turında bolay dide:

Audio

Bügenge möxim xisaptan şul kürenä: Ğiraq üz yöklämälären üti almadı, röxsät itelmägän qoral totuwın däwam itä, di Ari.

Fleisher süzlärençä, Buş Ğiraq mäsäläsen äle dä tınıç yul belän, suğışçsız xäl itergä teli, läkin, Saddamğa qoralsızlanu öçen birelgän waqıt, çığıp kilä, dide ul. Sişämbedä Quşma Ştatlar prezident George Buş Amerikan xalqına yıllıq yullaması belän çığa. Bu çığışnıñ maqsatı başqa bulsa da, Buş Ğiraq tiräsendäge wazğitne iğtibarsız qaldırmas dip kötergä kiräk.

Nixayät, düşämbedä tönenedä yañğırap ölgergän tağın berniçä fiker. Britan Tışqı eşlär ministrı Jack Straw, inspektorlar xisabınnan çığıp, Saddam Xösäinneñ küz buyawda ğäyepläde. Germaniä kanslerı Gerhard Şröder, kiresençä, xisapqa belän qänäğät qaluın, häm İminlek Şurası inspektorlarğa kübräk waqıt birer digän ömeten äytte. Rusiä Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedotov, bu äle soñğı xisap tügel, eşne däwam itergä kiräk, Ğiraq mäsäläsendä ikençe rezolutsiäneñ kiräge yuq dide.

Şulay itep, inspektorlar xisabı Ğiraq mäsäläsenä ällä ni açıqlıq kertä almadı sıman.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG