Accessibility links

дүшәмбе, 5 декабрь 2016, Казан вакыты 21:42

Könbatış illäre arasında Ğiraq mäs''äläsendä qarşılıqlar arta bara


Amerika Quşma Ştatlarınıñ Ğiraq mäs’äläsendä Fransiä wä Germaniä belän qarşılıqları arta bara, Paris häm Berlin xäzer üz solıx täqdime belän çığarğa buldı. Şuşı fiker ayırmalıqları Könbatışnıñ xärbi-säyäsi berdämlegen gäwdäländergän NATO-nı da ikegä bülergä tora, Fransiä häm Belgiä, NATO äğzası Törkiägä höcüm yasalğan oçraqta anı yaqlawğa äzer toru täqdimenä qarşı çıqtı.

Uzğan atna azağı Könbatışnı Ğiraq mäs’äläsendä tağın da nığraq büleneşkä kiterde diärgä bula, xörmätle tıñlawçılar. Waşington säyäsätenä baştan uq qarşı çığıp kilgän Germaniäneñ, amerikannarğa näq şundıy uq qarşılıq kürsätkän Fransiä belän bergä yaña solıx planın äzerläwe xaqında mäğlüm buldı. Ul äle räsmi töstä bäyän itelmäde, bu İminlek Şurasınıñ şuşı comğada uzaçaq utırışında kötelä, häm qayber räsmi wäkillär Berlindä dä, Parisda da andıy närsä yuq dip belderep torsa da, Germaniäneñ Der Spiegel atnalığı plannıñ qayber öleşlären inde cämäğätçelekkä citkerde. Anda Ğiraqtağı qoral inspektorları sanın öç märtäbä arttıru, alarnıñ eşen Berläşkän Millätlärneñ maxsus ğäskäriläre sağı astında alıp baru, dimäk Ğiraqta xalıqara köçlär urnaştıru, ilneñ bar hawa kiñlegen tulısınça oçışlar öçen tıyu häm anda keşe xoquqların bozu oçraqların Berläşkän Millätlärneñ maxsus mäxkämäsendä qaraw kebek täqdimnär bar. Yäğni bolar barısı da, İminlek Şurası elek tikşergän mömkinleklär sürätendä yañalıq bulsa da, Berlin wä Paris täqdimnärendä amerikannar alğa sörgän töp çara – Ğiraqqa qarşı köç qullanu belän yanaw yuq. Bu ölkädä alar arasındağı qarşılıq haman da bar häm ul torğan sayın tiränäyä, Germaniä wä Fransiäneñ üz solıx planın täqdim itüwe monı raslıy ğına. Yäkşämbedä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell şuşı plannı bäyäläp, bu hiç kenä dä çişeleş tügel, bu taypılış dip belderde. Şulay itep Waşington german-fransuz täqdimnäre räsmän bäyän itelgänçe ük üzeneñ alar belän riza bulmayaçağın äytep quya. Läkin şuşı plan inde yaqlaw da qazana başladı. Misal öçen, Rusiä yağınnan. Yäkşämbedä qısqa säfär belän Berlingä kilgän häm düşämbedä inde Parisda fransuz prezidentı belän oçraşqan Vladimir Putin monı xuplap çıqtı. Aña qädär näq şunı uq Muenchenda barğan iminlek kiñäşmäsendä Rusiäneñ saqlanu ministrı Sergey İvanov ta beldergän ide. Bolar barısı da Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğış başlaw mäs’äläsendä Rusiä prezidentı belän niçek tä bulsa kileşergä tırışuwı sürätendä buldı. Şul uq kiñäşmädä amerikan saqlanu ministrı Donald Rumsfeld ta qatnaştı, häm anıñ anda xätta Germaniä saqlanu ministrı Peter Struck belän 15 minutlıq qısqa ğına oçraşuwı da planlaştırılğan ide. Yaqlar anda başta Ğiraqqa qağılmağan mäs’älälärne genä qaraw xaqında kileşsä dä, Berlin häm Parisnıñ yaña planı turında süzlär çığu säbäple Rumsfeld bu xaqta mäğlümatnı Strucknıñ üzennän alırğa buldı häm bu xaqta aña turıdan-turı soraw birde. Tik german ministrı älegä planğa açıqlıq kertä almawı, moña äzer bulmawı xaqında belderde. Ul barı tik Berlinneñ çınnan da Paris belän bu ölkädä fiker alışular alıp baruwın ğına tanıdı. Könbatış illäre arasındağı qarşılıqlar alarnıñ strategik berdämlegen gäwdäländergän NATO oyışmasın da ikegä bülärgä tora. Ğiraqqa qarşı suğış ixtimalınıñ artuwı sürätendä Waşington anda, berlekneñ äğzası bulğan Törkiägä Ğiraq yağınnan höcüm yasalğan oçraqta NATO-nıñ moña cawap birergä äzer toruwı mäs’äläsen kütärgän ide. Monıñ öçen maxsus şıpırt rizalıq alu ısulı saylandı, yäğni NATO citäkçelege andıy problemanıñ buluwın iğlan itte, häm bilgele ber waqıt eçendä qaysı da bulsa äğza ildän moña rizasızlıq belderü kilmäsä, yäğni här äğza il däşmi şıpırt qına utırsa, NATO qararnı qabul itelgän dip sanıy. Läkin düşämbedä Fransiä, ikençe ber äğza Belgiä belän bergä moña da qarşı buluwın xäbär itte. Quşma Ştatlarnıñ NATO-dağı wäkile Nicholas Burns monı, şuşı saqlanu berlegenä bulğan ışanıçnıñ krizis kiçerüwe dip atadı.

Kärim Kamal, Praga.
XS
SM
MD
LG