Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 05:11

Amerikan xärbilären könyaq Törkiädä urnaştıru mäsäläsendä Ankara belän Waşington arasında kisken söyläşülär bara


Bula alaçaq Ğıraq suğışı öçen Amerikan xärbilären könyaq Törkiedä urnaştıru turında Ankara belän Waşington arasında şaqtıy ğına waqıt kisken satulaşular bara. Söyläşülärneñ näticäse AQŞnıñ suğış plannarına şulayuq anıñ NATOnıñ berdänber möselman ile belän mönäsbätlärenä nıq täsir itäçäk.

Törkieneñ bula alaçaq suğıştağı role möhim, bu anıñ Ğıraqqa çiktäş buluı säbäple genä tügel. Törkie sekular möselman demokratiäsenä model bulıp tora . Waşington moñı Ğıraq häm yaqın könçığıştağı başqa illär öçen dä ürnäk itep kürä.91-nçe yıldağı Farsı Qultığı suğışı näticäsendä Törkie säwdä, turizmda bik zur zarar kürgän kebek,tabış kitergän neft ütkärgeçen yaptı , Ankara waqıtlıça bulsa da ber million Ğıraqlı körd moxacirın qararğa möcbür buldı. Törkie citäkçeläre xalıqnıñ 90%tan artığınıñ suğışqa qarşı buluın belä, alar şulayuq iqtisadnı canlandıru, Yevropa Berlege äğzalığı öçen Waşington yardämenä moxtaç buluların da belä.Alar AQŞnıñ biräçäk citärlek zur yardäm paketı öydä suğışnı qabul itterüne ciñeläyter dip uylıy. Ämma çärşämbedä Aqyort süzçese A.Fleisher Törkie Amerikanıñ sonğı täqdimen kire qağa ikän bez xärbilärebezne başqa urınğa urnaştıra alabız dip äytte. Waşingtonnıñ yardım paketında 6millirad dollar turıdan turı häm 20milliard dollar kredit garantieläre bar. Ankara östämä 4milliard dollar taläp itä. Törkie parlamentı çärşämbedä amerikan xärbiläreneñ könyaqta urnaşuı mäsäläsen tawışqa quyırğa tieş ide. Aqpartiä citäkçese Tayib Erdogan parlament bu atnada bu mäsäläne qaramıyaçaq dip beldergäç , däwlät sekretarı C.Powell premier A.Gülgä şaltıratıp körçekkä terälgän wazğiättän çığarğa tırışsa da , Gül dä östämä aqça taläp itkän. Aqyort süzçese A.Fleisher süzlärençä, ( audio) strategik yaqtan qarağanda Törkie älbättä här törle xärbi planda kiräkle partnör bulıp tora, ämma amerikan xärbiläre citärle däräcädä bögülüçän,nindi genä qarar qabul itelmäsen,AQŞhär törle xärbi operatsiedä uñışlı bulaçaq . Söyläşü, satulaşular uñışsız tämamlansa, Waşington yäki Ankara monıñ näticäläre belän eş itergä äzerme?Analitiklar bu sorauğa yuq dip cavap birelär. Waşingtonda Nixon üzägendä eşläwçe törk belgeçe Zeyno Baran söyläşülär bik qıyın noqtağa citte dip äytep bolay di(audio) ratsional , ideal yaqtan qarağanda ike yaqnıñ da berbersenä ixtiacı bar. Waşington yardäm paketın qabul itep 80meñ xärbineñ urnaşuına röxsät itäsezme digän mäsälädä qarar birü öçen Ankarağa atna azağına qädär waqıt birgän . Tayyib Erdogan kileşü kongress tarafınnan raslanğaç qına bez anı parlamentta qarayaçaqbız dip beldergäç , AQŞilçese Pearson anıñ öçen 6 atna waqıt kiräk, bez kötä almibez, Prezident Bushnıñ süze citergä tieş digän cawap qaytardı. Ankara Waşingtonnan aqça ğınamı taläp itä?ällä ul Waşingtonnı Ğıraq suğışında Törkiene xärbi bazaların qullanu plannarınnanmı wazkiçermäkçe ? Ankara suğış bula qalsa , könyaqta üzeneñ çittä qaldırıluın ber dä telämi,ul tönyaq Ğıraq kördläre bäysezlek ezläp üzendäge körd azçılığın tınıçsızladıraçaq dip qurqa. Zeyno Baran da suğış başlağançı Ankaranıñ Waşington belän kileşep quyuı bik aqıllı eşbulır ide di. Baran minemçä Ğıraqta suğış başlansa, Ankara anda niçek tä bulsa qatnaşaçaq , İncilik hava bazasın AQŞ vä Britan oçqıçları qullana, Ämma Törkie berektäş buludan faydalanu öçen suğışqa nindi däräcädä qatnaşaçaq dip söyli .Waşingtonda räsmilär, şulsanda saqlanu ministırı Törkie bulmasa da, bez suğışa alabız digän belderülär yasasa da, xärbi analitiklar Ankaranı yuğaltu suğış plannarına bik zur orım bulaçaq dip belderä.Elek Däwlät häm Saqlanu departamentında ölkän räsmi bulğan Anthony Cordesman Amerikanıñ in tanılğan xärbi analitığı ul radiobızğa birgän ängämädä bolay dip söyläde bez Kuwaitnı küzdä totmağanda Farsı Qultığına başqa cirdän kerä almibız. Bu logistik problemalarnı nıq qatmarlandıraçaq, täminatnı qatmarlandıraçaq , bezneñ eşlärebez aldan bilgele bulaçaq .Ğıraq tönyaqta çağıştırmaça imin bulaçaq häm Ğıraq bezneñ yulnı belep toraçaq. Bu inde Bagdad könyaq häm( Amerika Yordaniedän höcüm itsä) könbatışnı saqlarğa tieş bulaçaq, bu elbättä anıñ eşen qulaylaşıtırır häm AQŞnıñ tizlektä ciñügä ireşüen kiçekterer ide. Cordesman süzlärenä däwam itep tağı bolay ide(audio) älbättä bu suğış barışında potensial problemalar tudıra ala , çönki AQŞ Kördlär territoriesennän ütmiäçäk, tönyaqta iminlekne tämin itmiäçäk körd separatizmı öçen zurıraq qurqınıç tudıraçaq häm Törklärneñ intervensiese başqa törle bulaçaq. Waşington suğışqa xalıqara qarşılıq kürsätü zur bulsa da , intervensieneñ tizlektä başlauı mömkin dip işarä itte. AQŞnıñ xärbi kiräk yaraq tutırılğan 35 korabınıñ Törkiegä taba yul totqanı bilgele . Ämma alar yöklären anda buşalta alaçaqmı ? kiläse könnär kürsätäçäk

Färidä Xämit, Praga
XS
SM
MD
LG