Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 01:01

Rusiä belän Quşma Ştatlar Ğiraq suğışı arqasında çıqqan qarşılıqlarnı şomartırğa tırışa


Ğiraq tiräsendäge xällär äle qayçan ğına terorğa qarşı köräştä tarafdar sanalğan Amerika belän Rusiä mönäsäbätläreneñ kierenkelänüwenä kiterde. Soñğı könnärdä Rusiä prezidentı Putin ike il arasındağı qarşılıqlarnı şomartu maqsatında belderülär yasadı, ämmä, Waşingtonnıñ, suğıştan-soğñı Ğiraqnıñ yaqın kiläçägen üze genä xäl itergä tırışuwı, Kremlneñ açuın çığarır sıman. İke il arasındağı mönäsäbätlärne cayğa salu maqsatı belän düşämbedä Quşma Ştatlarnıñ milli iminlek kiñäşçese Condoleezza Rice Mäskäwdä söyläşülär ütkärde…

Äle qayçan ğına Amerika belän Rusiä xalıqara terorğa qarşı köräştä tarafdar sanala ide. Ğiraq tiräsendäge xällär bu ike il arasına cöy bulıp kerde. Mäskäw Ğiraq suğışına qarşı çıqtı. Xäzer ike ilneñ citäkçeläre qarşılıqlarnı yomşartu yulların ezli. Düşämbedä Waşington administratsiäseneñ Rusiä mäsäläsendä töp belgeçe Condoleezza Rice ber könlek säfär belän Mäskäwgä kilep yabıq işeklär artında söyläşülär ütkärde. Ul tışqı eşlär ministrı İgor İvanov, saqlanu ministrı Sergei İvanov, iminlek şurası sekretare Vladimir Ruşaylo, başqa räsmilär belän küreşte, prezident Putin belän oçraşmadı. Rice xanım söyläşüdän soñ ber belderü dä yasamadı, barı tik alarnı “bik yaxşı” dip bäyäläde.

Soñğı könnärdä Rusiä prezidentı Vladimir Putin Amerika belän Rusiä arasındağı qarşılıqlarnı yomşartu maqsatında berniçä belderü yasadı. Uzğan comğada ul üzeneñ şähär citendäge utırmasında, Rusiädäge käyeflärgä qarşı çığıp, Amerikanıñ Ğiraq suğışında ciñelüwe Rusiä mänfägätlärendä tügel, Amerika belän xezmättäşlek kiläçäktä dä däwam itäçäk digän süzlär äytte:

Audio

Putin, bu ike ilneñ dönyada ayırım urın alıp toruwın iskärtte:

Audio

Rusiä prezidnentı şulay uq, Dumanı – ike il arasındağı atom qoralın qısqartu turındağı kileşüne raslarğa ütenäçägen äytte. Uzğan ayda Duma, Ğiraq suğışına protest belderep bu kileşüne raslawdan baş tartqan ide.

Rusiä cämğiätnedä Ğiraq suğışına häm näticädä Quşma Ştatlarğa qarşılıq xisläre köçäyä. Putin üzeneñ belderüläre belän şuşı käyeflärgä beraz tä’sir itergä teläde sıman.

Äytergä kiräk bu xislärne üsterügä yünältelgän ğämällär yasala tora. Tälgät Tacetdinneñ Amerikağa qarşı cihadqa çaqıruwı şundıylarnıñ berse buldı. Yäkşämbedä isä Bagdadtan Süriägä taba barğan Rusiä ilçeläre ut astına eläkte. 5 keşe, şul isäptän ilçe Vladimir Titorenko yaralandı. 23 keşedän torğan şuşı qärwän belän xäräkät itkän Rusiä televideniese xäbärçese Aleksandr Minakov äytüençä, alar Amerika belän Ğiraq xärbiläre arasına eläkkän, häm utnı başta Amerikannar açqan.

Quşma Ştatlarnıñ Qatardağı üzäk idaräse bu töbäktä ul waqıta Amerikan häm Britan xärbiläre yuq ide dip belderä. Amerikanıñ Mäskäwdäge ilçese Alexander Verşbow süzlärençä, Amerikannar bu qärwan turında xäbärdäar bulğan, häm da atış, Ğiraq qaramağındağı cirdä bulğan bulırğa tieş:

Audio

Bez älbättä yaralanğan keşelär öçen borçılu belderäbez. Utnıñ kem tarafınnan açılğanın älegäçä belmibez.

Rusiä Tışqı eşlär ministrlığı wäkile Aleksandr Yakovenko süzlärençä, Mäskäw bu waqiğa turında Amerika häm Ğiraqtan räsmi añlatma kötä.

Fransiä häm Germaniä belän bergä Ğiraq suğışına qarşı bulğan Rusiä xäzer bu mäsäläne yänä Berläşkän Millätlär Oyışmasına qaytarırğa teli. Äytkändäy, Amerikanıñ tarafdarı Britaniä dä şul qaraşta tora. Mäskäw – suğıştan soñğı Ğiraqnı tözekländerü eşendä qatnaşırğa teli. Suğışqa qarşı çığunıñ da säbäpläreneñ berse iqtisadi mänfägätlär ide: Sovet çorınnan qalğan 8 millard dollar burıç, fälän millard dollarlıq kontraktlar.

Ämmä uzğan yäkşämbedä Waşington suğıştan soñğı Ğiraqta, hiç yuğı berençe berniçä ayda Amerikanıñ xärbi administratsiäse idarä itergä tieş digän fiker äytte. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı urınbasarı, Ğiraq suğışınıñ avtorlarınıñ berse sanalğan Paul Wolfowitz, CBS televideniesenä, Quşma Ştatlar Ğiraqta BMO administratsiäse buldırırğa telämi, berençe 6 ayda, Ğiraqnıñ üz xökümäte buldırılğançı, il belän Amerikan administartsiäse idarä itäçäk dide. İminlek kiñäşçese Condoleezza Rice ta, Ğiraqnı azat itü öçen qan tükkän koalitsiä illäre, anı tözekländerüdä dä aldınğı ürın alırğa tieş dip sanıy.

Mäskäwneñ xalıqara tikçerenülär institutı belgeçe Anderi Zagorski süzlärençä, Kreml bu täqdimgä qarşı çığaçaq:

Audio

Berük waqıtta Zagorski süzlärençä, Putinnıñ soñğı waqıtta yasağan belderüläre qarşılıqlarnı yomşartuğa yünälgän, taraflar, urtaq fikergä kilä alır di ul:

Audio

Bu uñaydan Zagorski, Rice xanımnıñ Mäskäwgä kilüwen bik möxim adım dip sanıy. Condoleezza Rice Mäskäwdän Belfastqa kitte. Anda Amerikan prezidentı George Buş häm Britan premier-ministrı Tony Blairnıñ Ğiraqnıñ kiläçägenä bağışlanğan oçraşuı ütäçäk.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG