Accessibility links

якшәмбе, 11 декабрь 2016, Казан вакыты 05:28

Ğıraq suğışı hәm trans-atlantik mөnәsәbәtlәr.


Ğıraq suğışınıŋ azağı yaqınlaşa bara. Lәkin, suğış trans-atlantik mөnәsәbәtlәrgә şaqtıy zian kiterde. Berәvlәr mөnәsәbәtlәr normallaşaçaq digәn fiker beldergәndә, başqalar xalıqara mөnәsәbәtlәrdә üzgәreşlәr bulaçaq dilәr. Radiobıznıŋ Washingtondağı xәbәrçese bu mәsәlәgә tuqtala.

Ğıraq suğışınnәn elek AQŞnıŋ traditsion berektөşlәre Fransiә belәn Germaniә, Ğıraq rejimın üzgәrtü өçen kөç qullanu mәsәlәsendә Washingtonğa qarşı pozitsiә aldılar. Bu trans atlantik mөnәsәbәtlәrgә zian kiterde. Fransiә belәn Germaniә, AQŞ belәn Britaniәneŋ Iminlek Şurasında Bagdatqa qarşı kөç qullanunı yaqlağan rezolutsiәsen blokadalau mәsәlәsendә Russiә belәn Qıtayğa quşıldılar. Şunnan soŋ Washington belәn London diplomatiyanı taşlap 20-nçe Martta Ğıraqnı bombalıy başladılar. Inde xәzer suğış betügә taba barğanda, trans atlantik mөnәsәbәtlәrne rәtkә salu mәsәlәse kөntәrtibenә mende. Qayberәvlәr mөnәsәbәtlәr normallaşaçaq digәn fikerdәlәr. Lәkin, xәzer yaŋa ber problema kөntәrtibenә mende. AQŞ belәn Yevropa suğıştan soŋğı Ğıraqta BMOnıŋ role turında yaŋadan qapma-qarşı pozitsiәdә toralar. Fransiә, Germaniә hәm Russiә BMOsı tөp rol uynarğa tieş digәn pozitsiәdә toralar hәm Fransiә suğıştan soŋğı Ğıraqta AQŞ citәklәgәn administratsiә buldırunı yaqlağan rezolutsiә Iminlek Şurasına tәqdim itelgәn xәldә, aŋa veto salu belәn kisәtte. Washingtonğa kilgәndә, ul BMOna humanitar mәsәlәlәrdә qayber rol birergә әzer torsa da, iminlek hәm kilәse xөkümәtneŋ kemnәn toraçağı mәsәlәsendә berektәşlәr yәğni AQŞ belәn Britaniә qarar birergә tieşlәr digәn fikerdә. Washingtondağı konservativ Miras Fondı oyışmasınnan Nile Gardinerneŋ fikerençә, bu citdi ber mәsәlә.

Audio

"Minem fikeremçә, bez BMO mәsәlәsendә yaŋadan trans atlantik bәxәs aldında torabız. Buş administratsiәse suğıştan soŋğı Ğıraq belәn kem idarә itәçәk digәn mәsәlәdә taşlama yasamas."

Gardinarnıŋ süzlәrençә, Fransiә belәn Germaniә AQŞ belәn mөnәsәbәtlәren yaxşırtırğa telәgәn xәldә, Washingtonğa qarşı qatı pozitsiә aludan totlıp torırğa tieşlәr.

Audio

"Minem fikeremçә, upqınnı taraytu өçen Parij, Berlin hәm Mәskәv taşlamalar tәqdi itәrgә tieşlәr hәm BMOsı mөhim ber mәsәlә. Yevropalılar suğıştan soŋğı Ğıraqnı kontrol itü mәsәlәsendә qatı pozitsiә alsa, bu Buş administratsiәsen açulandıraçaq hәm Yevropa Berelege-AQŞ mөnәsәbәtlәren naçarlataçaq."

Lәkin, kompromissnıŋ tabıluı da ixtimal. Qayber küzәtüçelәr Washington Ğıraqta xәrbi hәm administrativ kontrolne vaqıtlıça üz qulında totaçaq. BMOsı isә üzidarә buldıru maqsөte belәn vaqıtlı xakimiәt mәsәlәsendә kiŋәşçe bulıp xәrәkәt itәçәk. Lәkin, urtaq tel tabu ciŋel tügel digәn fikerdәlәr. Başqa өlkәdә dә ayırmalıqlar bar. Mәsәlәn AQŞ Ğıraq neftennәn kilgәn aqçanı ilne tөzeklәnderü өçen sarıf itәrgә teli. BMOsı rәsmilәre Ğıraq neften satu , BMOnıŋ kompetensiәsendә , ul aqça neftegә azıq-tөlek programmasın finansiәlәv өçen qulanıla hәm BMOnıŋ rizalığınnan tış AQŞnıŋ anı sarıf itüe qanuni bulmas ide digәn fikerdәlәr. Qısqası, trans atlantik mөnәsәbәtlәrne qısqa vaqıtta ciŋel genә rәtkә salıp bulmas kebek.

Fәrit Idelle, Praga.
XS
SM
MD
LG