Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 23:13

Bagdadnıñ zur öleşe alınuğa qaramastan koalitsiä köçläre suğış bette dip äyterä äle irtä dip sanıy


Çärşämbedä, Ğiraq suğışına 3 atna tulğan könne Amerikan xärbiläre Bagdadnıñ zur öleşen kontrol astına aluların xäbär itte. İrtä belän meñnärçä desantçı xärbi maşinalar belän başqalanıñ könçığışında urnaşqan Saddam bistäsenä kerde. Başqaladağı 5 million xalıqnıñ yartısı diärlek şuşı bistädä yäşi, alarnıñ kübese şiği möselmannar. Amerikan xärbilärenä bernindi qarşılıq kürsätelmägän, cirle xalıq alarnı xuplap qarşılağan. Soñraq şähärdä tärtipsezlekär başlandı. Saddam xakimiäteneñ yuqqa çığuwı, tärtip saqlawçılar, politsiäneñ bulmawın kürgän cirle xalıq xökümät binaların talaw eşenä kereşte. Xäbärçelär äytüenä qarağanda, alar räsmi binalarğa kerep computer, östäl-urındıqlar, kem närsä kütärä ala şunı taşığan. Cirle waqıt belän kiçke 7-lärdä Bagdad üzägenä çärşämbeneñ töp tamaşası ütte. Dönya telekompaniäläre bu tamaşanı turı efirda kürsätte. Amerikan xärbiläre mäydan urtasında basıp torğan Saddamnıñ 6 metrlı häykälen yığıp töşerde. Mäydanğa cıyılğan xalıq bu xälne xuplap qarşı aldı, küplär şatlığın tıya almıyça, Saddam sını qaldıqları östenä menep biede:

Audio

Quşma Ştatlarnıñ 3-nçe cir öste diviziäse başlığı general Buford Blount, Bagdadnıñ üzäge bezneñ qulda, başqala, häm hiç yuğı Ğiraqnıñ könyağında bäreleşlär berniçä könnän betäçäk dip belderde. Saddam xökümäte ni xäldä digän sorawğa, general, bez bar xökümät binalarında bulıp çıqtıq, anda xökümät dip äyterlek närsä qalmadı, dide. Alay da koalitsiä citäkçeläre, suğış bette dip äytergä äle irtä dip sanıy. Amerikan xärbiläre süzçese kapitan Frank Thorp bügen bolay dip äytte:

Audio: “Operatsiäneñ axırı turında söylärgä äle irtä. Bagdadnıñ üzendä dä, başqa urınnarda da äle qatı bäreleşlär bulırğa mömkin.”

Thorp süzlärençä, xäzer kolaitsiä köçläre äkrenläp tönyaqqa, Saddamnıñ tuğan şähäre Tikritqa taba xäräkät itäçäk. Tönyaqta bäreleşlär äle dä däwam itä. Bügen andağı körd suğışçıları häm Amerikanıñ maxsus köçläre Mosul şähäre yanındağı möxim qalqulıqnı aluwın belderde. Körd citäkçese Hoşiar Zebari Maqlub töbägeneñ alınuwın tönyaqtağı iñ zur uñış dip bäyäläde:

Audio: “Min monı tönyaqtağı xärbi kompaniäneñ iñ zur uñışı dip äyter idem. Bu – Ğiraq armiäseneñ tulısınça töşenkelekkä birelüwen kürsätä, yuq isä, alar bu urınnı alay ciñel genä birmäs ide.”

Alay da, qayber belgeçlär fikerençä, Ğiraq armiäse häm Respublikan gvardiäsenä zur zıyan kilsä dä, berniçä meñ Cömhüriät saqçısı äle dä safta qalğan bulırğa tieş. Alar waqıtlıça ğına yäşerengän, cay çıqsa, baş kütärep, partizan suğışı başlarğa mömkin. Suğış bette dip äytergä äle irtä digän fikerne bügen berniçä citäkçe qabatladı, şul isäptän Amerikan prezidentı George Buş, vitse-prezident Dick Cheney, Britan premier-ministrı Tony Blair. Bäreleşlär tağın küpmeder waqıt däwam itergä mömkin digän süzlärne äle genä Pentagonda ütkän matbuğat oçraşuında saqlanu ministrı Donald Rumsfeld ta äytte. Saddam isänme-yuqmı digän sorawğa, Rumsfeld belmim, läkin bez anıñ üzen, yä bulmasa, ülgänen raslağan dälillär tabırğa tieş dip äytte. Moña östäp Pentagon başlığı bolay dide:

Audio: “Saddam Xösäin – Hitler, Stalin, Lenin, Çauşesku kebek qanlı diktatorlar rätendä üz urının alaçaq. Ä Ğiraq xalqı – aztlıq yulında..”

Xäyer, Ğiraq xalıqın tulısınça irekle itü öçen äle eşlise eşlär baytaq. Humanitar yärdäm, tözekländerü eşläre, ilneñ waqıtlıça xökümäten tözü – başqarılası möxim eşlärneñ berniçäse genä. Qayber küzätüşçelär fikerençä, bu eşlärne uñışlı başqarıp çığu öçen 3 atna ğına tügel, ä aylar, bälki yıllar kiräk bulaçaq.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG