Accessibility links

якшәмбе, 4 декабрь 2016, Казан вакыты 17:30

Garantiälär alğan üzbäk prezidentı wäkälätlären kimetergä riza


Üzbäkstan parlamentı “prezidentqa garantiälär” turında qanun qabul itte. Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimov wäkälätläreneñ ber öleşen xökümätkä tapşıraçağın belderde. Üzäk Aziäneñ avtoritar citäkçeläreneñ berse bulğan Kärimov bu üzgäreşlär näticäsendä tabamı-yuğaltamı?..

Uzğan atnada Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimov parlamentta çığış yasap Konstitutsiägä üzgäreşlär kertü telägen belderde. Berük waqıtta däwlät citäkçese dä, xökümät citäkçese dä bulğan Kärimov xökümät citäkçese wazifasınnan waz kiçü niäten äytte:

Audio

Bu belderüen Kärimov Yevropanıñ Tözekländerü häm Täräqqiät Bankınıñ Taşkentta ütäçäk oçraşuı aldınnan yasadı. Xalıqara cämägätçelek anı küptän demokratik reformalar başqarırğa çaqıra ide. Kärimov, bu adım Üzbäkstanda barğan demokratik reformalarnı tağı da köçäytäçäk, digän süzlär äytte.

Opozitsiä wäkilläre moña şiklänep qarıy. Berençedän, üzgäreşlärneñ konstitutsiägä qayçan kerteläse älegä bilgesez. İkençedän, kertelsä dä, xökümät citäkçesen bareber prezident bilgeliäçäk. Ä menä Parlament tarafınnan ikençe köngä qabul itelgän “prezidenqa garantiälär” turındağı qanun uñayınnan opozitsiä wäkilläre borçılu belderä. Älege qanunda äytelgänçä, prezidentlar wazifasınnan kitkännän soñ, qulğa alına almmıy, alardan soraw alu, tentülär ütkärü şulay uq mömkin bulmayaçaq. Küzätüçelär fikerençä, bu – prezidentnı qanunnan östenräk quyu digän süz. Erk partiäse citäkçese Otanazar Orifov süzlärençä, bu qanun prezidentlarnı cinäyät qıluğa etäräçäk, çönki alar ber saylanğaç, alarğa berni bulmayaçağın belep eş itäçäk:

Audio

Yaña qanun ex-prezidentqa, anıñ ğailäsenä däwlät tarafınnan ğömerlek iminlek tä’min itä. Monnan tış alar Taşkent citendäge prezident utırmasın saqlap qalaçaq. Prezidentnıñ xatını, ire ülgännän soñ da maxsus pensiä alıp toraçaq. Üzbäkstannıñ Keşe xoquqları Cämğiäte başlığı Tolib Yakubov süzlärençä, ğadi xalıq monı añlamayaçaq. Dönyanıñ iñ yaman diktatorları da mondıy privelegiälärgä barmadı di ul:

Audio

Taşkenttağı säyäsi belgeç Alimardon Annaev süzlärençä, Üzbäkstan kebek xäyerçe il prezidentqa andıy baylıqlar büläk itergä tieş tügel. Parlamentnıñ bu qanunı xalıqta näfrät uyataçaq:

Audio: “Ğadi xalıq turında berkem uylamıy. Yuğarı däräcäle tabiplar, uqıtuçılar, injenerlar xäyereçe bulıp yäşi, üz ğailäsen aşatu belän mäşgül. Deputatlar, prezidentnı uzındırğançı, menä şul problemalar turında uylarğa tieş.”

Döresen äytkändä, “prezidentqa ğömerlek garantiälär” turındağı qanun Üzäk Aziädä yaña närsä tügel. Andıy qanunnı Kazaxstan parlamentı da qabul itte. Törkmänbaşı Saparmorat Niazov üzen ğömerlek prezident dip iğlan itte. Tacıqstanda xäzerge citäkçe İmonali Raxmonovnı 14 yılğa prezident itep qaldıru yulların ezlilär. Qırğız prezidentı Askar Akaev üzeneñ möddäten referendum belän ozayttı. Qısqası, Üzäk Aziäneñ 5 elekke sovet respublikası 90-nçı yıllar başında bäysezlek alğannan birle, alarnıñ bersendä dä älegä prezident alışmadı.

Kärimovqa kilgändä, berniçä ay kürenmi torğannan soñ anıñ sälämätlege xaqında ğäybätlär yöri başlağan ide. Soñğı waqıtta ul berniçä räsmi belän küreşte, matbuğat oçraşuları ütkärde. Bu oçraşularda qatnaşqan jurnalistlar äytüençä, prezidentnıñ xäle yaxşı kürenä. Çärşämbedä ul Üzbäkstannıñ Äfğanstandağı tınıçlıq saqlaw operatsiälärendä qatnaşuwı mäsäläsendä telefon aşa NATO citäkçese George Robertson belän söyläşkän.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG