Accessibility links

шимбә, 10 декабрь 2016, Казан вакыты 10:00

Rusiädä ğailädä xatın-qızğa qarşı köç qullanu: Amnesty International xisabı


Amnesty İnternational Russiä Federatsiäsendä ğailädä xatın qızğa qarşı köç qullanunı tuqtatırğa ,bu turıda cämäğätçelekne ağartırğa häm xökümätne konkret çaralar kürergä çaqıra. Amnesty İnternationalnıñ qorbannardan alğan mäğlümät, Russiädä militsiäneñ öydäge köç qullanunı yaxşılap tikşermäün häm kriminal yustitsiä sistemasınıñ yışqına xatın qızğa ğädel möğämälä kürsätmäwen açıp sala.Amnesty İnternational kitergän misallär

Russiädä bulsın, Tatarstanda bulsın keşelär xatın qıznıñ öydä äzerleklänü, qıynalu, köçlänüe turında söylärgä yaratmıylar, bu problemanı kütärüçelärgä dä bezdä başqa möhimräk xäl qılası eşlär bar , ul ğailä eşe dip kenä äytüçelär dä yuq tügel.Şulay da statistikağa qarağanda Russiädä här 5nçe xatın ğailädä köç qullanu qorbanı . Bu turıda Russiädä Xalıqnıñ Sotsial ve Ekonomik problemaları turındağı İnstitut direktorı Natalia Rimashevskaya belderde. Ütkän yılda ğailäsendä ezärleklängän 100meñ çaması xatın qız yardäm sorap krizis üzägenä möräcäğät itkän..Bälkim kübräk tä möräcäğät itär ide, ämma krizis üzäkläre citärlek tügel.Amnesty İnternational Russiä Federatsiäsendä cämäğätçelekneñ mäğlümäten arttırıp ğailädä köç qullanunı tuqtatırğa , xökümätne çaralar kürergä çaqıra. Aİ qorbannardan alğan mäğlümätne basıp çığarıp häm qorbannarnıñ cafaların häm dä kriminal yustitsiä sistemasınıñ cünläp eşlämäwen kürsätmäkçe. Qayber misallärne tärcimä itep uqıp biräm Katya waqıyğäse ( isemnärneñ pseudonum buluın äytep ütäm) Katya 82nçe yılda Yevgänigä kievgä çıqqan. Ul iren qıyın tabiğätle keşe dip taswirlıy.Ul xätta aynıq çaqta da bik könnäşüçe ,aqırıp baqıruçı, kimsetüçe. Katyanı üterü belän kisätä, qıynıy ,öydän quıp çığara. Katyanıñ Könbatış Seberdä mäxkämädä söylägännärennän özek : irem ğomumän tänlä eçe. Ul utlarnı , Televidinie häm muzıyka quyıp, sügenä, qıçqıra , mine yataqtan tartıp çığarıp böten öy buyı süräp yöri .... näticädä mine cinese mönäsbätkä mäcbür itä, qarşılıq bulsa qıynıy, kiyemnäremne cırta , balkondan sarqıta häm sin miña buysınırğa tieşsen dip qıçqıra. ... Amnesty İnternationalğa bolar belderelgän: Yevgeni politsiädä saqçı bulıp eşli .Katya anıñ xucalarına häm kollegalarına yardän sorap möräcäğät itkän.Ul üzgärergä wäğdä itsä dä ,täwbäläre ber aydan artıq bulmağan, här närsä elekegä qarağanda da yamantaq qabatlanğan.Qayçaqta ul militsioner dusları belän munçağa eçergä yöregän. Annan ul agresivraq bulıp qaytqan. Şundıy kiçlärneñ bersendä ul ber xatın qıznı kesä pıçağı belän kisätkän. xatın qız bu turıda şiqäyät beldersä dä, prokuror dälil citmäwe säbäple mäsäläne qaramağan. Sonğı çiktä Yevgeni eşennän çığarıla. Yıllarça däwam itkän ezärlekläüdän soñ Katyanıñ änise cirle krizis üzägenä barıp , qızınıñ ayrıluı öçen yardäm kürsätelüen sorıy.Yevgeni tegü maşinasın anıñ östenä ırğıtıp, ayağın sındıra. Katya ireneñ xökemgä tartıluın teli , mäxkämägä möräcäğät itä. Mäxkämä kiräkle dokumentlar döres yazılmağan dip anıñ möräcäğäten kire qağa. Ul xäzer ayrılğan . TATYANA mäsäläse Amnesty İnternationalğa bolar belderelgän: 2002nçe yılnıñ 3üktäberendä tönnä 12nçe yartıda irem Sergey dustı Andrey belän kilä.Alar kem beländer telefonda söyläşälär. Ozaq ta ütmi öy aldında taksi tuqtala häm kilgän yäş xatın qıznı Sergey belän Andrey qarşı alalar . Min qızdan kem buluın sorim, Ul miña şaltırattılar häm ike äfändegä xezmät kürsätüemne soradılar digän. Xatın qız min kitärgä äzer digän häm kitkän. Sergey bırazdan mine yatağımnnan çığarıp qullarımnı bäyläp kuxnädä bik qatı qıynıy başlıy, Andrey qatnaşmıy qarap tora . Sergey min patşa, sin miña buysınırğa tieşsen dip qıçqıra , sin mine ällä üterergäme telisen digäç , sin bir kisek it kenä sine ütergän öçen miña caza biräçäklär..Bolar Tatyananıñ könbatış Seber mäxkämäsendä söylägännärennän özeklär ide. Militsie ofitserı Andreynıñ qıynalğan xatın qıznı qarap toruı Tatyananı in şaqqattırğan närsä bula.İreneñ qıynauı näticäsendä 8 üktäberdä Tatyananıñ sälämätlege naçarlana, ul cirle militsiägä barıp bulğan xällärne söyli.Militsiä anı mäxkämä meditsinasına cibärä. Balnitsada urın bulmıy , aña öydä yatarğa häm ber spetsialist tabipqa barırğa kiñäş itelä.Ul tabipqa kürenä, ämma xäle naçarlanğannan naçarlanğaç anı11 nçe üktäberdä xästäxänägä salalar. Mäxkämä meditsinasına cibärgän militsioner xisabnı kötmi, mäsäläne mäxkämägä tapşıra. Annan başqa militsioner dokumentqa Tatyana bulıp qul quya. Dokumentta isä Tatyana mäxkämä meditsinası tarafınnan tikşerenü kire qaqtı äytelgän.Xakim Tatyananıñ balnitsada yatqanın belmi. Tatyana ptotsessnıñ üze bulmıy başlanğanın öyränä. Ul şiqäyät belderä ämma dokument döres itep yazılmağanlıqtan kire qağıla .10könnän soñ xakim döres dokument öçen bilgelängän waqıt ütte dip mäsäläne yabıp quya. Tatyana xastaxanädän çıqqaç cirle krizis üzäge yardämendä ni öçen mäxkämä aldına çığa almauın açıqlağan xat cibärä.Ul şulayuq militsionerneñ dokumentnı döres itep yazmauın, anıñ imzasın quyğanın da belderä. Mäxkämä meditsinası äle dä tikşerü näticäsen kürsätkän xisabnı cibärmägän. Russiädä ezärleklängän xatın qıznıñ xäle menä şundıy . Yustitsiä sisteması da alarğa qarşı eşli.

Färidä Xämit, Praga
XS
SM
MD
LG