Accessibility links

шимбә, 3 декабрь 2016, Казан вакыты 05:38

"Tatar mäsäläsen" tikşerü däwam itä


28 may könne Tatarstan Fännär akademiäsendä “Tatar xalqı tarixın öyränüdä metodologik mäsälälär” digän temağa fänni seminar uzdı. Seminarda Tatarstan ğalimnäre, tarixçıları häm cämäğät eşleklelärennän tış Mäskäwdän dä akademiklar qatnaştı. Bigräk tä Şärıqnı öyränü institutı direktorı Rostislav Rıbakov, Mäskäw däwlät universitetınıñ arxeologiä kafedrası mödire Valentin Yänin qatnaşuın zur däräcädä dip bilgeläp uzdı Tatarstan Fännär akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov. Seminarnı oyıştırğan “Vatanım” oyışmasına kilgändä, anı Mäskäwdäge kardioxirurg Renat Aqçurin citäkli. Häm berniçä ay elek alar daimi eşläwçe “Rusiädä tatar mäsäläse” dip ataluçı seminar başlap cibärgännär ide. Anıñ törle temalarğa bağışlanğan dürt utırışı Mäskäwdä oyıştırıldı da inde. Çirattağı utırışnı Qazanda uzdırırğa buldılar. Tağın şunısın da äytep kitärgä kiräk, “Watanım” oyışmasınıñ “Tatar dönyası” digän üz gazetası da çığıp kilä häm anda äledän-äle tatarlarğa qarağan törle qapma-qarşı fikerle yazmalar da urın ala. Seminarğa qaytsaq, ul fänni dip atalsa da, anda kübräk tatarlarnıñ bügenge torışı, alarnıñ cämğiättä totqan urını xaqında süz bardı. Bu turıda akademik İndus Tahirov ta bilgeläp uzdı:

Audio: Söyläşü älegä ideologik yaqtan ğına bara. Metodologiä qaraşlar belderelmäde. Tatarstanda başqa ideologiälärgä urın yuq dip belderelde. Süzneñ axırı niçek bulır, kürerbez. Tatarlarnı haman qırğı dip atıylar ikän bu döres bula almıy. Tatar faktorı Rusiädä nindi rol' uynadı şunı kürsätergä kiräk.

Seminarda qatnaşqan Renat Aqçurin, älege cıyılışnıñ töp maqsatı tatar tarixı turında törle faktlar cıyıp döres tarixnı bilgeläw dip äytsä dä, ul citäklägän oyışmanıñ, inde alda äytep uzğan “Tatar dönyası” gazetası baş möxärrire Vadim Çurbanov çığışı kübräk Tatarstandağı tatarlarnı ğäyepläwgä totaşıp qaldı. Bu bälki anardan alda söylägän Tatarstan tarix institutı direktorı Rafail Xäkimov çığışı belän bäyleder. Çönki ul rus ğalimnäreneñ Rusiä tarixın yazğanda tatar tarixın bötenläy töşerep qaldıruları xaqında bäyän itte. Tarixçı Solovyev, Klyuçevskiynıñ bu xaqta äytkän fikerlären kiterde. Küräseñ dälilläp ük kürsätelgän süzlär, Mäskäwdä tatar oyışmasınıñ gazetasın çığarıp yatuçı baş möxärrir Vadim Çurbanovnıñ açuın kitergän. Häm bu xaqta anıñ fikere menä nindiräk:

Audio: Sez barı bertörle genä gazetalar uqisız, Rusiädä törle xalıq üzençä fiker yörtä başlasa, Rusiä tarqalaçaq.

Anıñça “Qazaqstanda yäşäwçelär qazaq, Tatarstannar tatar küzlegennän genä qarıy başlasa Rusiä tizdän tarqalaçaq” ikän. Küräseñ üz milläte mäsälçälären qayğırtıp, can atıp yörüçelär Rusiäne tarqatuçılar bulıp çığa. Tatarstanda cämäğät eşlekleläre alar barı ber küzlektän genä qarıylar, Tatarstan öçendä genä qaynıylar. Barı respublika matbuğatın ğına uqıp bertörle genä fiker yörtälär. Beraz Rusiädä tatarlar turında närsä uylawları belän dä qırıqsınnar ide di. Mäskäwdä mäsälän Qazannıñ “Qızıl Şärıq” sırasına, araqısına qoenıp bula, ä menä tatar kitapların tabıp bulmıy,-dide Vadim Çurbanov. Tatar bäxeten rus xalqınnan başqa ezlärgä kiräkmi dip estäde. Şuñadır Tarix fännäre kandidatı Gabdelbär Fäyzraxmanov 10 yıl milli xäräkättä yörgändä tatarğa qarşı bu xätle qarşı süz äytüçe bulmağan ide äle dide.

Vadim Çurbanov nixätle genä Tatarstandağı millättäşlärebezne xurlap söylämäsen, millätebez belän qızıqsınuçılar arta. Bu xaqta Mäskäwdä yäşäwçe millättäşebez, Xalıqara iqtisad Akademiäseneñ äğzası Yoldız Xälilullin “Azatlıq” radiosına menä närsälär dide: Audio: Tatar xalıq tarixı belän Amerikada da qızıqsınalar. Soñğı 10-15 yıl eçendä Amerika jurnallarında meñ yarım çaması tatarlar turında mäqälälär basılıp çıqtı. Ä Mäskäwdä Tatarstannıñ tarixı belän qızıqsınuçılar azaydı disäk tä döres bula.

“Rusiädä tatarlar mäsäläse” digän daimi eşläwçe seminarnıñ çirattağı utırışı sentäberda uzaçaq. Ä xäzer “Watanım” oyışması “Urıs tataristikası” digän jurnal çığaru niäte belän yöri. Ul jurnal nindiräk ruxta bulır, kiläçäk kürsäter.

XS
SM
MD
LG