Accessibility links

чәршәмбе, 7 декабрь 2016, Казан вакыты 11:40

AQŞ prezidentınıñ Afrika säfäre tışqı säyäsätneñ üzgärüen kürsätte


Uzğan atnada AQŞ prezidentı George Bush 5 könlek Afrika säfäre barışında 5 däwlättä buldı häm Afrika illärenä yardäm programmasın iğlan itte. Bush prezident bulıp saylanır aldınnan Afrikanı Quşma Ştatlarnıñ strategik mänfäğätläre isemlegennän sızıp taşlağan ide. Ämma uzğan atnada Bushnıñ Afrikağa qaraşı üzgärgänlege açıqlandı.

Prezident Bush Afrika säfäre barışında anda AİDS yäğni SPİD awıruına qarşı köräş öçen 15 milliard dollarlıq programma täqdim itte häm Afrika illäre belän säwdäneñ arttırılaçağın belderde. 2000 yılda saylawlar aldınnan Bush, ägär dä prezident bulıp saylansa, tışqı säyäsättä afrikağa bik az ğına urın qaldıraçağı turında äytkän ide. Şul yılda ber televizion tapşıruda qatnaşıp ul bolay dide:

AUDİO: Prezident ilneñ strategik mänfäğätlären açıq itep bilgelärgä tieş. Afrika möhim qitğa bulsa da, minemçä, ilneñ strategik mänfäğätlärennän çittä tora.

Ul çaqta Bush AQŞ xärbi köçlären Balkannan çığaru kiräklege turında da söylägän ide. Ämma 2001 yılnıñ ğinwarında prezidentlıq wazıyfasına kereşüenä küp tä ütmästän Bush ğäskärlärne Balkannan çığarmasqa qarar qıldı. Xäzer isä Afrikanıñ tışqı säyäsättä bik möhim urın aluın küräbez.

Prezidentnıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice Bushnıñ Afrika säfäre aldınnan quyğan maqsatları turında bolay dip söyläde:

AUDİO: Bu bik pozitiv plan. Anda AİDS yäki açlıqqa qarşı köräş kebek humanitar mäs''älälär genä tügel, bazarlarda afrika tawarlarına yul açıp afrikanıñ keçkenä awıllarına yardäm itüne küzdä totqan, Afrika Üseş häm Mömkinlek Ğämäle kebek Afrikağa kütärelü mömkinlege birü tırışlıqları da qarala.

Waşingtondağı Cato instituınııñ saqlanu häm tışqı säyäsät tikşerenüläre bülege vitse prezidentı Ted Galen Carpenter Bushnıñ Afrikağa qarata mönäsäbäte üzgärü neft'' belän bäyle dip isäpli. Bush Afrika säfären Nigeriädä tämamladı. Nigeriä iñ küp neft'' satuçı illär isemlegendä 8-nçe urında tora. Soñğı waqıtta AQŞ Yaqın Könçığış neftenä bäylelegen kimetü öçen Nigeriädän neftne küp ala. Carpenter Bush Nigeriädän neft'' kilüne däwam itterü maqsatında anda tuqtalğan bulırğa mömkin diü belän bergä bu il belän mönäsäbätlärne yaxşırtu tırışlıqları zarur tügel, dönya bazarında neft'' öçen başqa yaña çığanaqlar da citärlek, misal öçen Üzäk Aziä bar, qayan alsañ da shul uq neft'' kilä di.

Bush säfäre aldınnan ğına könbatış Afrikanıñ başqa ber däwläte Liberia Waşingtonnan watandaşlar suğışın tuqtatu öçen ğäskär cibärüne sorağan ide. Carpenter Bush ğäskär cibärü turında qarar qabul itärgä mömkin, ul ğäskärlär suğış betkännän soñ da yaqındağı Nigeriäneñ neft'' yatmaların saqlaw öçen şunda qalırğa mömkin digän borçılu belderä. Carpenter fikerençä, bu xata bulır ide. Ul şulay uq, Quşma Ştatlar Yaqın Könçığışta häm Balkanda aktiv tışqı säyäsät alıp baruı belän faydağa qarağanda kübräk zıyan ğına kiterä di.

Carnegie Fondınıñ Demokratiä häm Qanun Tärtibe bülege citäkçelärennän berse Marina Ottaway Bushnıñ yaña Afrika säyäsätenä başqaça qaraşta. Ul Liberiägä ğäskär kertü neft'' yatmaların saqlaw maqsatı belän Afrikada ğäskär urnaştıru öçen ber säbäp bula ala digän fiker belän kileşmi. Ottaway AQŞ bolay da Afrika illäre belän urtaq künegülär ütkärä, bu künegülär häm Liberiägä ğäskär kertüneñ maqsatı - iminlek, ä ul isä terrorğa qarşı köräş kenä tügel şul isäptän neft'' baylıqların da saqlaw di.

Anıñ fikerençä, Bushnıñ Afrikağa qaraşın üzgärtkän töp waqıyğa -11 sentäbrdäge terror höcümnäre. Häm Bush xäzer Äl-Qaidä kebek terror oyışmalarına Afrika illärenä tayanu mömkinlege birmäskä, ul illärneñ yaña Äfğänstanğa äwerelüenä yul quymasqa tırışa. Ottaway Bush Afrikağa yardäme belän Waşingtondağı tışqı säyäsätneñ AQŞ mänfäğätlärenä genä küzdä totmawın ul säyäsätneñ humanitar yaqları da buluın kürsätergä tırışa di.

Naif Aqmal, Praga.
XS
SM
MD
LG