Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 15:13

İrannıñ atom programması turında


İran atom qoralları eşläp çığarırğa äzerlänä digän şik şäbhä bulğanlıqtan Tehran atom programmasın açıq ütä kürenmäle xälgä kiterergä tieş digän xalıqara basım artqannan arta bara. İran BMOnıñ atom qorılmaları aldan xabär itelmi tikşerelergä tieş digän taläbenä dä cawap qaytarmadı, ul tik bu turıda ilneñ yuğarı ruxanisı qarar biräçäk dip kenä belderde.

Distö yıldan artıq yäşren laboratoriälär törle isemle şirkätlärdä programmasın täräqi ittergän İrannıñ , atom bombası eşläp çığaruğa bik yaqın toruı belderelä. İran küp kenä illär kebek , bez tik öylärgä fabrikalarğa elektr tämin itü öçen genä atom reaktorları tözibez dip belderä.Prezident xatami fevral ayında televiidiniädä yasağan çığışında İrannnıñ atom texnologiäse ölkäsendäge tırışlıqları sivil mäqsatlarnı ğına küzdä tota dip äytkän ide. Ämma LAT gazetasınıñ 3 ay buyı alıp barğan tikşerülär-, elekege yäşren xisaplar , xalıqara räsmilär, bäysez belgeçlär , eksiädäge iranlılar Yevropa häm Yaqın könçığıştağı küzläü idaräläre çığnaqları-İrannıñ tizlektä atom qoralına iä däwlät bulaçağın kürsätep tora. İran qoral östendä eşläwen xalıqara inspektorlardan yäşrep kilde.Russiä, Qıtay , T.Korea häm Pakstannıñ tämin itkän belgeçlär vä texnologiä belän İran bugen atom bombası eşläp çığarırğa bik yaqın tora .Ğıraq programması üz waqıtnda İrannıñ bügenge xälennän küpkä artta ide dip belderelä. .Ämma İran berençe bombasın qayçan eşläp çığarır digän sorauğa cawaplar törle .Qayber belgeçlär 2-3 disä , ikençelär xökümät sonğı adımnı atlau öçen kürsätmä birmi tora dip äytä. Fransiä xökümäte may ayındağı yäşren xisabında İran bombağa yaraqlı bayıtılğan uran yäki plutonigä iä bulırğa tora dip belderde. Fransiä başqa illärne İranğa yäki anıñ çittäge şirkätlärenä export mäsäläsendä bik zur saqlıq kürsätergä çaqırdı. İyün ayında BMOsı inspektorlarnıñ ütkärgän tikşerülär anıñ urannı atom bombası yasarlıq däräcädä eşkärtkänen kürsätte. İran yäşren aktivlıqların törle urınnarda alıp bardı, misal öçen Tehran bistälärendäge säğät zavodı şundıy urınnardan berse ide. İyündä BMO inspektorları Kalaye Elektr şirkäteneñ ike bülmäsenä kertelmäde. Çit il küzläü idaräläre İrandağı atom reaktorlarına küp sanda T.Korea xärbi belgeçläreneñ kerep çığuın xabär itä Alar atom başlıqların eşläp çığaruda yardäm kürsätä ikän. T.Korea belgeçläreneñ sannarı şundıy artıp kitkän ki, Kaspi yarlarındağı ber yal urını alar ğına yäşägän mäxsus zonağa äyländerelgän. Mäskäü sivil reaktor öçen genä texnologie belän yardäm itäm dip äytsä dä, anda yış qına yalğan isem astında rus belgeçläre kilgeli.Häm alar Mäskäü röxsäte bulmıy anda eşli.Tehrannıñ sonğı waqıtlarda yävropadan satıp alırğa telägän tovarlar isemlege, anıñ atom qoralı täräqiäteneñ sonğı basqıçına citkäneñ kürsätep tora. İran atom qoralı eşläp çığarsa , ul Quşma Ştatlarınıñ terrornı yaqlauçı illär isemlegenä kertkän atom qoralına iä berençe däwlät bulır ide. Bush administratsiäse İrannıñ atom qoralına iä buluı qabul itelmäslek närsä dip belderä .Xalıqara ATom Energiäse Agentlığı älegäçä İran belän konfrontatsiä tügel ä säyläşülär yulın saylağan buluın kürsätep kilä.Agentlıq direktorı äl Baradey,İran atom aktivlıqların yäşerä dip anı tänqitläsä dä AQŞnıñ İrannı atom qoralların cäyeldermäü kileşüen bozdı dip iğlan itergä digän basımına qarşılıq kürsätep kilä.İran xalıqara atom energiäse agnetlığınıñ östämä protokolına qul quyunı kire qağa. Bu protokol agentlıqqa aldan xabär itmi inspeksiälär ütkärü mömkinçelegen birer ide.Düşämbedä agentlıqnıñ 3 xoquq belgeçe protokol mäsäläsen xäl qılu öçen İranğa kilde.Atom agentlığı süzçese Lothar Wedekind radiobızğa bolay dip äytte (audio) östämä protokol ildä açıqlanmağan atom aktivlığına mömkinçelek birmiäçäk. Belgeçlär xoquqi kileşüne bik nigezle itep äzerliäçäk, här ike yaq ta üzeneñ xoquq häm yöklämälären açıq anıq räweştä beläçäk. İran xökümätendä genä tügel äİran cämäğätçelegendä dä östämä protokolğa qul quyılırğa tieşme digän mäselädä debatlar bara. xatami häm reforma taraftarları xalıqara basımnı kimetü,Waşington höcümnärennän qotılu häm T.Korea kebek izolatsiädä qalmas öçen qul quyarğa riza bulsa, konservativlar kiresençä könbatışnıñ basımı artsa T.Korea kebek qorallarnı cäyelderüä kileşüennän çığaçaqbız dip kisätälär . Tehran başqa illär bezgä atom energiäsen citeşterüdä atom texnologiäse belän yardäm itsä östämä protokolga qul quyaçaqbız dip beldergän ide Ämma Agetlıq protokol turında satulaşıp bulmıy, digän pozitsiädä tora. Bu atnada xökümät süzçese Ramezan zade bu turıdağı qararnı ilneñ ruxi citäkçese Ayatolla Ali Xameney birergä tieş dip belderde.

färidä xämit, praga
XS
SM
MD
LG