Accessibility links

пәнҗешәмбе, 8 декабрь 2016, Казан вакыты 15:10

Keşe xoquqları buyınça wäkil äzerlägän yaña qanunnar ğämälgä kerä...


Üz çığışında Şäymiev keşe xoquqları wäkile alıp barğan eşneñ möxim buluın bilgeläp ütte. Räşit Väğizov süzlärenä qarağanda, yaqın kiläçäktä respublika şähärlärendä, rayonnarında näq Qazanda kebek, üz xoquqları bozıluı turında şikäyät itüçelär öçen cirle qabul itü bülmäläre açılaçaq. İnde bilgele bulğança Keşe Xoquqları buyınça wäkil Tatarstanda 2001nçe yıldan başlap eşli. Anıñ töp eşe - Tatarstan grajdannarınıñ şikäyätlären tikşerü, keşe xoquqları turında belem taratu häm yıllıq xisaplar çığaru. Soñğı waqıtta keşe xoquqları buyınça wäkil üz ölkäsenä bäyle qanunnarnı parlamentka täqdim itä başladı. Mäsälän bu cäydän başlap respublika watandaşlarının räsmi oyışmalarğa möräcäğät itü tärtibe turındağı qanun ğämälgä kerde. Bu qanun keşe xoquqları buyınça wäkil Räşit Väğıyzovnıñ tırışlığı belän barlıqqa kilde. Rusiä qanunnarındağı citeşsezleklär arqasında grajdannarnıñ xoquqların tieşençä yaqlaw mömkin tügel ide, dide bezgä Väğıyzovnıñ yärdämçese Zölfirä Tuganova. Älege Tatarstan qanunı bu citeşsezlekne beterergä yärdäm itä.

Rusiä häm Tatarstan konstitutsiäläre buyınça här keşegä üz xoquqların yaqlaw mömkinlege birelä. Yaqlaw yullarınıñ berençese - räsmi oyışmalarğa möräcäğät itü. Ämma andıy möräcäğätlärne yullaw, alarğa cawap alu qağidäläre ber federal' qanunda da äytelmägän. Bu mäs’älä 1968nçe yılda qabul itelgän Sovet Berlegeneñ Yuğarı Sovetınıñ ber ukazında ğına kütärelä. Bu Sovet çorında qabul itelgän dokument belän qänäğät bulmağan Tatarstan parlamentı respublika watandaşlarınıñ möräcäğätlären qaraw tärtibe turında qanunnı qabul itte. Xäzer yaña qanun buyınça räsmi orğannar da, üz xoquqların yaqlarğa tırışqan şäxeslär dä bertigez yuridik cawaplıqqa iä.

Qanun buyınça räsmi oyışmalar keşeneñ möräcäğätenä ber ay waqıt eçendä cawap birergä tieş. Ğarizanı birüçe şäxes röxsät birmiçä, alar şikäyätneñ seren saqlarğa burıçlı. Räsmi cawap ta dälille bulırğa tieş. Ğomumän, bu qanun här räsmi oyışmadan şikäyätlärne qabul itü tärtiben bilgeläwne taläp itä.

Şunısın da östärgä kiräk, mäs’älägez tieşle cawap taba almasa, sezneñ anı yaqın kiläçäktä bötenxalıq aldında tikşerügä çığaru mömkinlege bulaçaq. Läkin monıñ öçen ber şartnı ütärgä kiräk, sez bu mäs’äläneñ çınnan da böten xalıq iğtibarına layıq buluın isbatlarğa tieş bulasız. Bu xaqta 19nçı avgusttan ğämälgä kerä torğan Tatarstannın däwlät tormışınıñ iñ möhim mäs’älälärne böten xalıq tarafınnan tikşerü turındağı qanunda äytelä.Qanun buyınça, xalıq üze täqdim itkän qanun proyektları, häm Rusiä konstitutsiäse buyınça cirle xokümät qaramağında bulğan başqa mäs’älälär turında açıq diskussiälär bara ala. Fiker alışuda millätkä, sotsial' çığımğa, telgä, säyäsi qaraşlarğa, dingä qarap xoquqlarnı çikläw bulmasqa tieş. Bu çaranıñ matdi çığımnarı Tatarstan Respublikası byudjetınnan tülänä. Şulay itep, moña qädär böten qatlawli mäs’älälär prezident, xokümät, parlament tarafınnan ğına tikşerelsä, xäzer xalıq üze dä türälärdän röxsätlär soramıyça, möhim mäs’älälärne kuxnyalarda yabılıp tügel, ä açıqtan açıq, massaküläm mäğlümat çaraları aşa tikşerä ala. Ämma älegä bu forsattan faydalanıp, fiker alışırğa teläwçelär çiratqa tezelep tormıy.

Azatlıq Radiosı, Qazannan İskender Nurmi

XS
SM
MD
LG