Accessibility links

җомга, 9 декабрь 2016, Казан вакыты 10:53

Bush administratsiäse açı çınbarlıqnı iskä alıp tışqı säyäsätenä üzgäreşlär kertergä mäcbür


Ğiraq mäsäläsendä yärdäm sorap Berläşkän Millätlärgä möräcäğät itüwe häm dä Tönyaq Korea belän yomşağraq eş itä başlawı – Waşingtonnıñ tışqı säyäsätendä yaña, üzgäreş bilgeläre bulıp tora.. Quşma Ştatlar kebek qüätle däwlät tä, açı çınbarlıqnı iskä alıp xäräkät itergä mäcbür...

Qaysıdır xalıqta "atlarnı kiçüdä alıştırmıylar" digän äytem bar. Atlar belän niçekter, läkin tışqı säyäsätkä kilgändä, ber xakimiät tä, yul urtasına citkäç, yağni möddäteneñ yartısın uzğaç, säyäsäten üzgärtergä, bigräk tä bu üzgärtüen tanırğa telämäs ide. Buş administratsiäse xäzer menä şul xalättä sıman.

Ğiraqta küp ülemnärgä kitergän cäyge şartlawlardan soñ, Waşington Berläşkän Millätlärgä, başqa illärgä Ğiraqta kübräk wäkälät birü turında uylana başladı. Tönyaq Korea, atom programmasınnan baş tartmıy torıp, aña bernindi taşlamalar bulmayaçaq, dip qurqıtıp kilgän Waşington, xäzer Pxenyan belän yomşağraq säyläşä başladı.

Bolar fäqät evolutsion üzgäreşlär, dip añlatırğa tırışsalar da, amerikan räsmiläre, Ğiraqta bizmänneñ diplomatiägä taba awışuın tanırğa mäcbür.

Amerikan xärbiläre suğışnı ciñel genä ciñsälär dä, Ğiraqta älegäçä tınıçlıq urnaştıra almıy. Bu açı xaqiqät elegräk yasalğan farazlarnıñ astın öskä kiterde. Aq Yorta ğına tügel, Kongressta da. Şuşı atnada kongressmennar cäyge yaldan eşkä çığıp, Ğiratqa arta barğan qorbannarnı, çığımnarnı sanarğa kereşte.

Ul arada Buş administratsiäsendä "kügärçennär" häm "qarçığalar" dip atalğan köçlär xäzer urınnarı belän alışa. Salmağraq qaraşta torğan, Ğiraqqa başqa illärne cälep itü tarafdarı bulğan däwlät sekretare Colin Powell suğış waqıtında tınıbraq torğan ide. Xäzer anıñ yoğıntısı arta. Ä menä april-may aylarında Ğiraqnı uñışlı basıp alu çorında qaharman bulğan, "qatı qullı" saqalnu ministrı Donald Rumsfeld, ni öçen Quşma Ştatlar suğıştan soñğı çorğa äzer bulmağan, digän açı sorawlarğa cawap ezli.

Ğiraqqa xalıqara köçlär kertügä moñarçı şiklänep qarağan Pentagon räsmiläre, xäzer, qarşılıqnıñ kimemäwen kürgännän soñ, fikeren üzgärtergä mäcbür. Rumsfeld xättä, başqa illär belän ber östäl artında utıru telägen äytä başladı. Tik menä ul illär moña riza bulırmı? Ğiraq suğışına qarşı bulğan Fransiä, Germaniä, bu östäl artında qarap qına utırırğa cıyınmıy, ä kimendä xäl itkeç tawışqa ömet itä. Ğäskär cibärügä alar ğömümän qarşı. Xäzerge waqıtta Ğiraqta 140 meñ çaması amerikan xärbie bar. Tağın 21 meñe – çit ilneke, şunıñ yartısı – Britan xärbiläre. Amerikan xärbiläreneñ ber öleşen qaytaru öçen, almaşqa başqa il xärbilären kiterergä kiräk. Ämmä belgeçlär äytüençä, kiläse yılda kiläçäk xärbilär sanı 15 meñnän artmayaçaq. Törkiä, Hindstan häm Paqstan ğäskär cibärer aldınnan, Berläşkän Millätlärneñ fatixasın taläp itä.

Ğiraqtağı çığımnarnı qaplaw – tağın ber awır mäsälä. Amerikanıñ kiläse yılğa büdjet difitsitı 500 milliard dollar täşkil itä. Bu äle Ğiraq çığımnarın sanamağanda. Bu tarfta da Waşington başqa illärneñ yärdämenä ömetlänä. Buş administratsiäse wäkile äyütençä, süz milliardlağan dollar turında bara.

Kiläse yıl Amerikada saylawlar yılı. Äytergä kiräk, Buşnı ilneñ üzendä genä tügel, ä tışqı säyäsättä dä citdi sınawlar kötä. Yul urtasında säyäsät üzgärtülär yuqtan tügel.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG