Accessibility links

сишәмбе, 6 декабрь 2016, Казан вакыты 08:50

BMO citäkçese Kofi Annan oyışmanı üzgärtep qorırğa çaqırdı


BMO general sekretare Kofi Annan oyışmanıñ Ğiraq sığışı arqasında töşkän abruyın qaytaru öçen citdi üzgäreşlär başqarırğa çaqırdı. Düşämbedä New Yorkta ütkän matbuğat oçraşuında Annan İminlek Şurasınıñ eş itü räweşen tamırdan üzgärtü kiräklegen belderde

İke atnadan New Yorkta Berläşkän millätlärneñ ğömüm mäclese açıla. Kiçä ütkän matbuğat oçraşuında oyışmanıñ general sekretare Kofi Annan, asılda, şuşı mäcleskä üzeneñ yıllıq xisabın bäyän itte. Ğädättä yomşaq qına söyläwçe Annan, bu yulı süzlären qızğanıp tormadı. İkençe dönya suğışınnan soñ tözelgän İminlek Şurasın ul "iskergän häm ğäyre-demokratik" dip atadı.

Bilgele bulğança, İminlek Şurasına 15 däwlät kerä. Şularnıñ 5-e daimi äğza, qalğan 10-ı 2 yıl sayın alışınıp tora. Möxim qarar qabul itelsen öçen kimendä 9 äğzanıñ uñay tawışı kiräk, şul isäptän 5 daimi äğzanıñ berse dä veto salmasqa tieş. Şuşı qağidä arqasında Şurada yış qına fiker büleneşe küzätelä. Ğiraq tiräsendäge qaynar bäxäslär moña açıq misal buldı. İminlek şurasın üzgärtü, anı kiñäytü turında süzlär küptän yöresä dä, bu tırışlıqlar älegä näticä birmäde.

Annan süzlärençä, İminlek Şurası, Ğiraq kebek möhim mäsälä genä tügel, ä dönya aldında torğan başqa xälitkeç sorawlarda da urtaq fikergä kilä almıy, näticädä, elegräk tözelgän kileşülär çitkä suğıla. Misal öçen 2000-nçe yılda qabul itelgän "Meñıyllıq Deklaratsiäse". Bu dokumentta, iminlek, täräqqiät, xäyerçelek, keşe xoququları mäsäläsendä xezmättäşlek itergä wäğdä itelgän ide.

Audio (Kofi Annan)

"Soñğı waqiğalar xalıqara sistemanı qaqşattı. Meñyıllıq Deklaratsiäseneñ köçtä buluı xäzer ikele. BMO qaramağındağı töp mäsälälärdä äğza illär arasında tirän büleneş küzätelä."

Quşma Ştatlarnı telgä almıy ğına, Annan, beryaqlı säyäsätkä tänqit belderde. Qayber illär terrorçılıq belän artıq mawığıp, dönyanıñ qalğan zur öleşendäge möhim mäsälälärne onıta başladı, dide ul.

İminlek Şurasın üzgärtü turındağı süzlär inde küptän yöri. Täqdimnär arasında: 5 daimi äğzanıñ veto xoquqın beterü, äğzalarnıñ sanın arttıru. Şulay uq, äğzalarnı saylağanda, bu illärneñ zurlığın häm alardağı demokratiä torışın iskä alırğa kiräk digän fikerlär ätelä. Äytik, demokratiädän yıraq torğan Süriä, Liviä kebek illär, bügen BMOnıñ yuğarı kabinetlarında utıra. Qayber belgeçlär monı oyışmanıñ citeşsezlege dip sanıy.

Nixayät, general sekertarneñ üze dä, bu oyışma öçen artıq yomşaq, BMOnı berär tanılğanraq şähes citäklärgä tieş, diüçelär bar. Misal öçen, Belgiäneñ Ghent universitetında, xalıqara xoquq professorı Marc Cogen:

Audio (Marc Cogen)

Şulay itep, Berläşkän Millätlärneñ ğömüm mäclese aldınnan, oyışmanıñ general sekretare bik citdi mäsälä kütärde. Kofi Annan üzeneñ xisabın häm mäcleskä çaqırunı 191 däwlätneñ citäkçesenä cibärde. Bu illärneñ yartısınnan kübräge, şul isäptän, Quşma Ştatlar, Fransiä, Germaniä, Rusiä citäkçeläre mäcleskä kilergä rizalığın birde.

Ali Gilmi, Praga
XS
SM
MD
LG